To zrozumieć, dlaczego Zygmunt Freud, twórca psychoanalizy, kładł tak duży nacisk na seksualność w swojej teorii, trzeba najpierw wyjaśnić, co tak naprawdę rozumiał przez to pojęcie. Powszechne przekonanie o jego „obsesji seksualnej” wynika często z uproszczenia i niezrozumienia jego koncepcji.

Libido: energia życiowa, nie tylko seks

Kluczowym elementem w teorii Freuda jest pojęcie libido. W potocznym rozumieniu libido utożsamiane jest wyłącznie z popędem seksualnym. Jednak dla Freuda termin ten miał znacznie szersze znaczenie.

1. Libido jako energia życiowa (Eros): Freud zdefiniował libido jako energię psychiczną, która napędza wszelkie popędy życiowe, zwane przez niego Erosem. Obejmuje ona nie tylko dążenie do przyjemności seksualnej i rozmnażania, ale także instynkty samozachowawcze, pragnienie bliskości, miłości, tworzenia i ogólnie — wszystko, co wiąże się z życiem i łączeniem.
2. Dążenie do przyjemności: Według Freuda, popęd seksualny opierał się głównie na dążeniu do odczuwania przyjemności. Przyjemność ta nie ograniczała się do sfery genitalnej. Na przykład, odczuwanie przyjemności podczas picia wody, gdy jest się spragnionym, czy jedzenia smacznego deseru, również było dla Freuda manifestacją energii libido.

Dlatego, gdy Freud mówił o „seksualności”, miał na myśli całą tę szeroką gamę dążeń do przyjemności, a nie tylko aktywność seksualną w jej dorosłym, genitalnym sensie.

Seksualność dziecięca i rozwój psychoseksualny

Głównym powodem, dla którego Freud stał się kontrowersyjny, było wprowadzenie koncepcji seksualności dziecięcej.

• Polimorficzna perwersyjność: Freud twierdził, że dziecięca seksualność jest „polimorficznie perwersyjna”, co oznacza, że dążenie do przyjemności jest skoncentrowane na różnych strefach erogennych ciała, a nie tylko na genitaliach.
• Fazy rozwoju: Stąd wzięła się jego słynna teoria rozwoju psychoseksualnego, w której wyróżnił fazy:
  • Oralną (przyjemność ze ssania, wkładania przedmiotów do ust).
  • Analną (przyjemność z kontroli nad wydalaniem).
  • Falliczną (zainteresowanie genitaliami, kompleks Edypa/Elektry).
  • Latentną (utajenie popędów).
  • Genitalną (seksualność dorosła).
• Kształtowanie osobowości: Według Freuda, to, jak dziecko przechodzi przez te etapy i jak zaspokajane lub tłumione są jego potrzeby na każdym z nich, ma kluczowe znaczenie dla kształtowania jego osobowości i może prowadzić do problemów psychicznych (nerwic) w dorosłym życiu. Nerwice miały być przejawem ponownego obudzenia się stłumionych dziecięcych zmagań seksualnych.

Kontekst historyczny: wiktoriańska hipokryzja

Nie można zapomnieć o kontekście historycznym, w jakim żył i pracował Freud (przełom XIX i XX wieku). Była to epoka wiktoriańska, charakteryzująca się skrajną represją seksualną i silną hipokryzją społeczną.

Freud, jako lekarz, obserwował pacjentów cierpiących na nerwice i histerię – dolegliwości, które często wydawały się nie mieć fizycznego podłoża. Doszedł do wniosku, że przyczyną tych zaburzeń jest tłumienie popędów, zwłaszcza seksualnych, które zostają zepchnięte do nieświadomości.

W ten sposób Freud nie tyle miał „obsesję” na punkcie seksu, ile odkrył i nazwał coś, co było tabu w jego kulturze. Uznał, że ta stłumiona, niewyrażona energia jest siłą napędową wielu problemów psychicznych.

Ciekawe spostrzeżenie

Według niektórych psychoanalityków, Freud uważał, że postęp cywilizacyjny jest produktem ubocznym tłumionego popędu seksualnego. Oznacza to, że energia, która nie została wykorzystana do zaspokojenia popędu, została przekierowana na twórczość, naukę i budowanie kultury (mechanizm sublimacji).

Podsumowując, silny nacisk Freuda na seksualność wynikał z jego rewolucyjnego przekonania, że:

1. Libido to szeroka energia życiowa, a nie tylko seks.
2. Seksualność (w szerokim sensie) jest obecna od wczesnego dzieciństwa i ma decydujący wpływ na rozwój psychiczny.
3. Tłumienie tej energii jest główną przyczyną nerwic i cierpienia psychicznego w społeczeństwie wiktoriańskim.

Dlatego, zamiast mówić o „obsesji”, właściwsze jest stwierdzenie, że Freud zidentyfikował i umieścił fundamentalną, ale ignorowaną siłę — energię libido — w centrum swojej teorii ludzkiej psychiki.