To, z pozoru, sprzeczne określenie jest jednym z najbardziej fascynujących i tajemniczych zjawisk, z jakimi spotyka się współczesna medycyna i psychologia. Kiedy słyszysz, że ktoś „przeżył własną śmierć”, najprawdopodobniej ma się na myśli Doświadczenie Bliskie Śmierci, szerzej znane jako NDE (od angielskiego Near-Death Experience).

Nie chodzi tu o metaforyczne „otarcie się o śmierć” czy dramatyczne wyzdrowienie z ciężkiej choroby. Mówimy o osobach, które faktycznie znalazły się w stanie śmierci klinicznej — ich serce przestało bić, oddech ustał, a aktywność mózgu zanikła lub była minimalna — a następnie, dzięki reanimacji, wróciły do życia. To, co przeżyły w tym "pomiędzy", jest właśnie NDE.

Czym jest doświadczenie bliskie śmierci (NDE)?

Doświadczenie bliskie śmierci to zbiór intensywnych doznań sensorycznych i emocjonalnych, zgłaszanych przez osoby, które niemal umarły lub były w stanie śmierci klinicznej. Dzięki postępowi w medycynie, zwłaszcza w technikach resuscytacji, relacje te nie są już rzadkością. Według niektórych badań, miliony ludzi na świecie przyznają, że doświadczyły własnej śmierci.

Co ciekawe, te doświadczenia mają zaskakująco wiele wspólnych elementów, niezależnie od wieku, płci, pochodzenia czy wyznawanej religii osób, które je przeżyły.

Najczęściej opisywane elementy NDE:

1. Poczucie opuszczenia ciała (OBE - Out-of-Body Experience): Osoba ma wrażenie, że unosi się nad własnym ciałem i może obserwować z boku, co dzieje się w sali operacyjnej czy miejscu wypadku, w tym próby reanimacji.
2. Tunel i światło: Często pojawia się uczucie przemieszczania się przez ciemny tunel, na końcu którego widać intensywne, jasne, ale nieoślepiające światło.
3. Głęboki spokój i brak bólu: Wiele osób relacjonuje ustąpienie wszelkich cierpień fizycznych i psychicznych, zastąpione przez uczucie niewysłowionego spokoju, miłości i akceptacji.
4. Spotkanie z istotami lub zmarłymi: Niektórzy spotykają postacie, które interpretują jako istoty duchowe, aniołów, lub zmarłych bliskich.
5. Przegląd życia: Pojawia się szybki, panoramiczny przegląd najważniejszych momentów życia, często widziany z perspektywy bezstronnego obserwatora.
6. Granica powrotu: Uświadomienie sobie, że dotarło się do pewnej granicy, za którą nie ma już powrotu, a następnie podjęcie (lub podjęcie za nich) decyzji o powrocie do ciała.

Jak nauka próbuje wyjaśnić NDE?

Chociaż relacje osób po NDE często mają charakter mistyczny i głęboko zmieniający życie, naukowcy od lat szukają racjonalnych, biologicznych wyjaśnień tego fenomenu.

Biologiczne i neurochemiczne teorie

Najpopularniejsze teorie sugerują, że NDE to wynik ekstremalnej reakcji mózgu na zagrożenie życia.

• Niedotlenienie i hiperkapnia: Jedna z hipotez mówi, że doświadczenia bliskie śmierci zaczynają się, gdy poziom tlenu w mózgu drastycznie spada, a stężenie dwutlenku węgla (hiperkapnia) gwałtownie wzrasta. To z kolei wyzwala reakcję łańcuchową, prowadzącą do zwiększonej pobudliwości neuronów w kluczowych obszarach mózgu.
• Masowe uwalnianie neuroprzekaźników: W stanie krytycznym mózg może masowo uwalniać neuroprzekaźniki. Na przykład, uwalnianie dopaminy może wpływać na zwiększoną emocjonalność, natomiast GABA i endorfiny mogą wywoływać odczucia głębokiego spokoju i euforii, typowe dla NDE.
• Reakcja ewolucyjna: Niektórzy naukowcy sugerują, że NDE może być ewolucyjną odpowiedzią, która ma na celu uspokojenie organizmu w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa.

Wyzwanie dla koncepcji świadomości

Mimo tych biologicznych wyjaśnień, NDE wciąż pozostaje zagadką, ponieważ niektóre relacje wydają się wykraczać poza to, co jest możliwe przy braku aktywności mózgu.

Ciekawostka: W niektórych badaniach pacjenci w stanie śmierci klinicznej (po zatrzymaniu akcji serca) opisywali szczegóły, które działy się w sali operacyjnej, będąc w momencie, w którym ich mózg nie powinien już rejestrować żadnych bodźców. To skłania niektórych badaczy do dyskusji nad tym, czy świadomość i pamięć są wyłącznie zlokalizowane w mózgu. Niektórzy postulują, że NDE może być odmiennym stanem świadomości, w którym tożsamość i poznanie funkcjonują niezależnie od nieprzytomnego ciała. Jednakże, jest to wciąż przedmiotem intensywnych badań i dyskusji, a nauka opiera się na założeniu, że świadomość jest funkcją mózgu.

Podsumowując, „przeżyć własną śmierć” oznacza przeżyć stan śmierci klinicznej i wrócić do życia z niezwykle intensywnymi wspomnieniami, które medycyna określa jako Doświadczenie Bliskie Śmierci (NDE). Jest to fenomen, który wciąż rzuca wyzwanie naszej wiedzy o ludzkiej świadomości, mózgu i granicy między życiem a śmiercią.