Okres świąt Bożego Narodzenia, choć powszechnie kojarzony z ciepłem, bliskością i rodzinną harmonią, dla wielu osób staje się czasem wzmożonego stresu, napięcia, a w skrajnych przypadkach – eskalacji przemocy fizycznej i psychicznej. Odpowiadając bezpośrednio na pytanie, tak, trzydniowy okres świąt (Wigilia, 24 grudnia, oraz 25 i 26 grudnia) z dużym prawdopodobieństwem zwiększa ryzyko przemocy fizycznej i psychicznej w rodzinie w porównaniu do świętowania tylko jednego dnia (25 grudnia).

Nie istnieją powszechnie dostępne, bezpośrednie badania porównujące ryzyko przemocy w modelu jednodniowym vs. trzydniowym. Jednak psychologowie i służby interwencyjne zgodnie wskazują, że to właśnie kumulacja czynników ryzyka i wydłużony czas ich oddziaływania są kluczowe.

Dlaczego wydłużony czas świąt zwiększa ryzyko?

Ryzyko przemocy domowej nie bierze się z samej daty w kalendarzu, ale z unikalnej kombinacji czynników psychospołecznych, które nasilają się w okresie świątecznym. Wydłużenie świętowania z jednego do trzech dni potęguje te czynniki.

1. Kumulacja stresu i presji "idealnych świąt"

Wigilia (24 grudnia) w polskiej tradycji jest dniem o ogromnym ładunku emocjonalnym, często związanym z najwyższymi oczekiwaniami. Presja, aby wszystko było idealne – od dwunastu potraw, przez perfekcyjny prezent, po bezkonfliktową atmosferę – prowadzi do ogromnego napięcia psychicznego.

• Wigilia (24 grudnia): To dzień intensywnych przygotowań, które same w sobie są źródłem stresu. Wiele rodzin zasiada do stołu już zmęczonych i poddanych presji. W przypadku rodzin z problemami, ten dzień może być punktem zapalnym, gdzie nawet drobiazg (przypalony barszcz, spóźniony gość) może wywołać tzw. przemoc gorącą, czyli gwałtowny wybuch tłumionych emocji.
• Dłuższy czas ekspozycji na czynniki ryzyka: Trzy dni oznaczają po prostu dłuższy czas, w którym osoby skłonne do agresji pozostają w bliskiej, często wymuszonej, interakcji z ofiarami. Im dłużej trwa sytuacja napięcia, tym większe jest prawdopodobieństwo, że w końcu dojdzie do eskalacji.

2. Rola alkoholu jako katalizatora przemocy

Badania konsekwentnie wskazują, że nadużywanie alkoholu jest jednym z najsilniejszych katalizatorów przemocy domowej. Alkohol osłabia kontrolę emocjonalną, zwiększa impulsywność i zaburza ocenę sytuacji, co znacząco zwiększa prawdopodobieństwo agresywnych zachowań.

• Trzy dni picia vs. jeden dzień: W wielu rodzinach alkohol jest obecny zarówno podczas Wigilii (czasem w mniejszych ilościach, ale jednak), jak i w pierwszy oraz drugi dzień świąt. Wydłużony okres świętowania to często wydłużony okres spożywania alkoholu, co prowadzi do narastającego upojenia i utraty kontroli, a tym samym do wyższego ryzyka przemocy fizycznej.

3. Powrót do starych ról i "rozmowy wysokiego ryzyka"

W trakcie świąt wiele osób wraca do dawnych, rodzinnych ról i schematów, nawet jeśli na co dzień są dorosłe i samodzielne.

• Napięcia psychiczne: Trzydniowe spotkanie w szerszym, często wielopokoleniowym gronie, stwarza więcej okazji do tzw. „rozmów wysokiego ryzyka” – dyskusji o polityce, finansach, życiu prywatnym (pytania o ślub, dzieci, karierę), czy też do odgrzewania dawnych, niewyjaśnionych sporów rodzinnych. Każda z tych rozmów może być iskrą, która w ciągu trzech dni z większym prawdopodobieństwem doprowadzi do konfliktu, a w rodzinach dysfunkcyjnych – do przemocy psychicznej (upokarzanie, wyśmiewanie, manipulowanie poczuciem winy).
• Drugi dzień świąt (26 grudnia): Często jest to czas bardziej nieformalnych spotkań, wizyt u dalszej rodziny lub znajomych, co może prowadzić do dalszego spożycia alkoholu i mniejszej kontroli społecznej, która mogła jeszcze funkcjonować przy formalnym stole wigilijnym.

4. Dane z interwencji policyjnych

Chociaż dane te nie porównują bezpośrednio modelu jednodniowego z trzydniowym, pokazują, że okres świąteczny jest czasem wzmożonej pracy służb. Na przykład, na Litwie (gdzie tradycje są zbliżone), w dniach 24–26 grudnia 2023 roku policja interweniowała 766 razy w przypadkach przemocy domowej, co potwierdza, że ten trzydniowy okres jest intensywny pod względem incydentów.

Przemoc psychiczna a długość świętowania

Warto podkreślić, że przemoc psychiczna, która zawsze towarzyszy innym formom krzywdzenia, a często występuje samodzielnie, jest szczególnie nasilona w długim okresie świątecznym. O ile przemoc fizyczna może być jednorazowym wybuchem, przemoc psychiczna (manipulacja, oskarżenia, wyśmiewanie) często jest procesem ciągłym, który staje się tym bardziej dotkliwy, im dłużej ofiara musi przebywać w zamkniętej przestrzeni ze sprawcą. Trzy dni przymusowej bliskości, bez możliwości ucieczki do pracy czy szkoły, stanowią idealne środowisko do stosowania przemocy psychicznej, która ma na celu wywołanie poczucia zagrożenia i lęku.

Podsumowanie

Trzydniowy okres świąt, obejmujący Wigilię i dwa dni Bożego Narodzenia, jest w polskiej tradycji okresem kumulacji wszystkich czynników ryzyka: wysokich oczekiwań, stresu związanego z przygotowaniami, wydłużonego czasu spożycia alkoholu oraz przymusowej, bliskiej interakcji rodzinnej. Logika i doświadczenie służb interwencyjnych wskazują, że im dłużej te czynniki nakładają się na siebie, tym większe jest zarówno całkowite ryzyko, jak i liczba faktycznie odnotowanych przypadków przemocy domowej w porównaniu do świętowania ograniczonego do jednego dnia.

Gdzie szukać pomocy w okresie świątecznym?

Jeśli doświadczasz przemocy lub jesteś jej świadkiem, pamiętaj, że pomoc jest dostępna przez cały rok, także w święta:

• Numer alarmowy: 112
• Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”: 800 120 002 (linia bezpłatna, czynna całą dobę).