Jakie były różnice między PSL „Piast” a PSL „Wyzwolenie”?

PSL Piast PSL Wyzwolenie reforma rolna

Różnice programowe PSL Radykalizm reformy rolnej Orientacja ideologiczna PSL

Gość (5.172.*.*)

1 tydzień temu

Odpowiedź:

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) w okresie II Rzeczypospolitej nie było jednolitym bytem politycznym. W rzeczywistości, ruch ludowy rozpadł się na kilka frakcji, z których PSL „Piast” i PSL „Wyzwolenie” były najważniejszymi i najbardziej wpływowymi. Choć obie partie wywodziły się z tej samej idei agraryzmu i reprezentowały interesy chłopów, różniły się w kluczowych kwestiach programowych, sojuszach politycznych i podejściu do reformy państwa. Różnice te były na tyle istotne, że przez lata uniemożliwiały pełne zjednoczenie ruchu ludowego.

Pozycje na scenie politycznej: Lewica kontra Centrum

Najbardziej fundamentalna różnica między PSL „Piast” a PSL „Wyzwolenie” dotyczyła ich orientacji ideologicznej i miejsca na scenie politycznej.

PSL „Piast” (Centrum): Partia ta, której głównym liderem był Wincenty Witos, sytuowała się na pozycji centrowej (lub centroprawicowej). Jej baza społeczna opierała się głównie na zamożniejszym chłopstwie oraz części ziemiaństwa. „Piast” był ugrupowaniem bardziej umiarkowanym, skłonnym do zawierania sojuszy z prawicą, co miało miejsce np. w ramach tzw. Chjeno-Piasta w 1923 roku.
PSL „Wyzwolenie” (Lewica): Ugrupowanie to, z takimi działaczami jak Stanisław Thugutt czy Tomasz Nocznicki, było partią o wyraźnie lewicowym i bardziej radykalnym charakterze. Dążyło do stworzenia państwa ludowego, świeckiego, a jego program był bardziej postępowy w kwestiach społecznych. „Wyzwolenie” było bardziej skłonne do współpracy z lewicą, w tym z Polską Partią Socjalistyczną (PPS), co zaowocowało później utworzeniem koalicji Centrolewu.

Kluczowa różnica: Reforma rolna i własność ziemska

Kwestia reformy rolnej była centralnym punktem programów obu stronnictw i jednocześnie głównym źródłem ich sporów.

Cecha Programowa	PSL „Piast”	PSL „Wyzwolenie”
Podejście do reformy rolnej	Umiarkowane	Radykalne
Parcelacja	Ograniczony zasięg parcelacji.	Postulat przymusowego wywłaszczenia (za odszkodowaniem) wielkiej własności ziemskiej.
Odszkodowanie	Parcelacja za pełnym odszkodowaniem dla właścicieli.	Odszkodowanie za wywłaszczone grunty było akceptowane, ale nacisk kładziono na radykalizm i tempo reformy.
Własność prywatna	Poszanowanie wszelkiej własności prywatnej, w tym wielkiej własności ziemskiej.	Większy nacisk na interesy bezrolnych i małorolnych chłopów.

PSL „Wyzwolenie” dążyło do jak najszybszego i najszerszego podziału ziemi, co było kluczowe dla zaspokojenia potrzeb uboższego chłopstwa i miało charakter bardziej rewolucyjny. Natomiast PSL „Piast”, reprezentując zamożniejszych gospodarzy, obawiało się zbyt radykalnych posunięć, które mogłyby zagrozić zasadzie nienaruszalności własności prywatnej.

Wizja państwa i ustrój

Obie partie opowiadały się za demokratyczno-republikańską formą rządów w niepodległej Polsce, jednak różniły się w szczegółach dotyczących konstrukcji władzy.

Świeckość i edukacja: PSL „Wyzwolenie” postulowało państwo świeckie i bezwzględne oddzielenie Kościoła od państwa, argumentując to zbyt silnymi wpływami duchowieństwa na wsi. Domagało się również powszechnej i bezpłatnej edukacji na wszystkich stopniach. Choć „Piast” również popierał oddzielenie Kościoła od państwa, jego program był mniej radykalny w kwestii sekularyzacji.
Parlament: Obie partie popierały demokrację parlamentarną. PSL „Wyzwolenie” było zwolennikiem jednoizbowego parlamentu, co miało zwiększyć siłę reprezentacji ludowej.
Głowa państwa: W kwestii wyboru głowy państwa, PSL „Piast” proponowało Prezydenta wybieranego w wyborach powszechnych. PSL „Wyzwolenie” początkowo proponowało tytuł Rzecznika Rzeczypospolitej, ostatecznie opowiadając się za Naczelnikiem Państwa (nawiązując do Kościuszki i Piłsudskiego), również wybieranym przez cały naród.

Geneza i sojusze polityczne

Różnice programowe wynikały także z odmiennej genezy obu ugrupowań na ziemiach polskich:

PSL „Piast”: Powstało w 1913 roku w Galicji (zabór austriacki) w wyniku rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Witos i jego stronnicy mieli doświadczenia z pracą w ramach monarchii konstytucyjnej i byli bardziej skłonni do kompromisów.
PSL „Wyzwolenie”: Powstało w 1915 roku w Królestwie Polskim (zabór rosyjski), pierwotnie pod nazwą PSL w Królestwie Polskim, a nazwę „Wyzwolenie” przyjęło w 1918 roku od swojego organu prasowego. Partia ta była bardziej związana z radykalnym programem niepodległościowym Józefa Piłsudskiego.

Różnice te miały bezpośrednie przełożenie na politykę koalicyjną: „Piast” był kluczowym partnerem dla prawicy (np. w rządach Chjeno-Piasta), podczas gdy „Wyzwolenie” było ważnym elementem Centrolewu – bloku partii lewicowych i centrowych, który ostro sprzeciwiał się rządom sanacji po przewrocie majowym.

Zjednoczenie: Stronnictwo Ludowe (SL)

Pomimo głębokich różnic, zwłaszcza w kwestii reformy rolnej i sojuszy politycznych, represje sanacyjne po 1926 roku (szczególnie po procesie brzeskim) doprowadziły do zbliżenia frakcji ludowych. Ostatecznie, w 1931 roku, PSL „Piast” i PSL „Wyzwolenie” połączyły się ze Stronnictwem Chłopskim, tworząc jednolite Stronnictwo Ludowe (SL). Zjednoczenie to było wyrazem konieczności konsolidacji sił opozycyjnych wobec autorytarnej władzy i stało się fundamentem dla późniejszej działalności ruchu ludowego w czasie II wojny światowej (SL „Roch” i Bataliony Chłopskie).

Jakie masz pytanie?