Linienie (nazywane również linką, a w terminologii naukowej ecdysis) to jeden z najbardziej fascynujących i fundamentalnych procesów biologicznych, który ewoluował niezależnie w wielu grupach zwierząt. Z naukowego punktu widzenia, nie jest to jednolity proces, ale raczej zbiór mechanizmów fizjologicznych, które mają jeden wspólny cel: okresową wymianę zewnętrznej powłoki ciała.

Linienie jako ewolucyjna konieczność

Linienie jest kluczowe dla życia organizmów, które posiadają sztywną, nierozciągliwą powłokę zewnętrzną lub których okrywa ciała ulega zużyciu i uszkodzeniom.

Stawonogi: Uwolnić się z pancerza

U bezkręgowców, zwłaszcza u stawonogów (owadów, skorupiaków, pajęczaków), linienie jest bezpośrednio związane ze wzrostem. Ich twardy oskórek, czyli egzoszkielet, nie ma zdolności powiększania swojej objętości. Aby zwierzę mogło urosnąć, musi zrzucić stary "pancerz" (nazywany wylinką lub exuvium) i szybko powiększyć swoje ciało, zanim nowa, miękka powłoka stwardnieje.

Co ciekawe, u owadów w trakcie linienia zrzucana jest nie tylko zewnętrzna powłoka ciała, ale także wyściółka jelita przedniego i tylnego, tchawek oraz narządów tympanalnych (słuchowych).

Ciekawostka: Okres bezpośrednio po zrzuceniu starego pancerza, zanim nowy stwardnieje, jest dla stawonogów momentem największej bezbronności. Są wtedy bardzo narażone na ataki drapieżników.

Gady i płazy: Wymiana skóry

U kręgowców linienie polega na okresowym zrzucaniu zewnętrznej, zrogowaciałej warstwy naskórka.

• Węże linieją zazwyczaj w całości, zrzucając skórę jak "pończochę", od głowy do ogona.
• Jaszczurki i płazy zrzucają skórę płatami lub fragmentami.
• Żółwie linieją głównie z rogowych tarcz na skorupie oraz naskórka na głowie i kończynach.

Linienie u gadów i płazów jest związane ze wzrostem, ale także z wymianą zniszczonej lub zużytej skóry, co może zachodzić kilka razy w roku. Przed linieniem gady często stają się ospałe, mniej aktywne, a ich oczy mogą zmętnieć z powodu gromadzenia się płynu między starą a nową warstwą naskórka.

Ptaki i ssaki: Pióra i sierść

U ptaków linienie nazywane jest pierzeniem i polega na wymianie upierzenia. Może być:

• Całkowite: Obejmuje całe upierzenie, w tym lotki i sterówki (pióra ogonowe).
• Częściowe: Dotyczy piór okrywowych i części pokryw skrzydłowych.

U ssaków linienie polega na sezonowej lub całorocznej wymianie okrywy włosowej. W klimacie umiarkowanym ssaki linieją zazwyczaj dwa razy w roku – wiosną i jesienią – aby dostosować gęstość i rodzaj futra do zmieniających się warunków termicznych.

Hormonalna orkiestra linienia

Proces linienia jest ściśle kontrolowany przez układ hormonalny, który synchronizuje go z warunkami środowiskowymi, takimi jak temperatura, wilgotność i fotoperiodyzm (długość dnia i nocy).

Regulacja u stawonogów

U owadów i innych stawonogów kluczową rolę odgrywają dwa hormony:

1. Ekdyzon (hormon linienia): Bezpośrednio pobudza proces linienia.
2. Hormon juwenilny (JH): Decyduje o rodzaju linienia, czyli o tym, w co organizm się przeobrazi.
   • Wysokie stężenie JH + Ekdyzon: Linienie prowadzi do kolejnego stadium larwalnego (wzrost larwy).
   • Niskie stężenie JH + Ekdyzon: Linienie prowadzi do stadium poczwarki.
   • Zerowe stężenie JH + Ekdyzon: Linienie prowadzi do postaci dorosłej (imago).

Regulacja u kręgowców

U gadów i płazów linienie jest regulowane przez bardziej złożony system, w którym uczestniczą hormony wydzielane przez przysadkę mózgową, tarczycę i korę nadnerczy. Te hormony kontrolują tempo i częstotliwość zrzucania naskórka, reagując na sygnały środowiskowe.

Linienie jest zatem nie tylko zjawiskiem wizualnym, ale przede wszystkim skomplikowanym, precyzyjnie regulowanym procesem fizjologicznym, który umożliwia zwierzętom wzrost, regenerację i adaptację do zmieniającego się otoczenia.