Pytanie o to, czy krew naszych najbliższych ewolucyjnych kuzynów mogłaby płynąć w naszych żyłach, od lat fascynuje nie tylko twórców science-fiction, ale i naukowców. Choć genetycznie dzielimy z szympansami około 98-99% DNA, diabeł tkwi w szczegółach, a w tym przypadku – w skomplikowanej biochemii krwi. Krótka odpowiedź brzmi: teoretycznie podjęto takie próby w przeszłości, ale w nowoczesnej medycynie jest to kategorycznie zabronione i skrajnie niebezpieczne.

Podobieństwo grup krwi u naczelnych

Warto zacząć od tego, że system grup krwi ABO, który znamy u ludzi, występuje również u innych naczelnych. Szympansy najczęściej mają grupę krwi A, rzadziej O, natomiast u goryli dominuje grupa B. Mogłoby się więc wydawać, że skoro szympans ma grupę A i człowiek ma grupę A, to krew jest kompatybilna. Niestety, to ogromne uproszczenie.

Mimo zbieżności w głównym systemie ABO, krew małp zawiera inne białka, antygeny i przeciwciała, których ludzki organizm nie rozpoznaje jako "swoje". Nawet jeśli główna grupa się zgadza, istnieje dziesiątki innych układów grupowych (takich jak Rh, Kell czy Duffy), które u małp wyglądają zupełnie inaczej niż u ludzi.

Dlaczego transfuzja ksenogeniczna to zły pomysł?

Przetoczenie krwi między różnymi gatunkami nazywamy ksenotransfuzją. W przypadku podania człowiekowi krwi szympansa lub goryla, niemal natychmiast doszłoby do gwałtownej reakcji układu odpornościowego.

Reakcja hemolityczna

Ludzki układ immunologiczny jest zaprogramowany do wykrywania i niszczenia obcych białek. Po wprowadzeniu krwi innego gatunku, przeciwciała biorcy zaczęłyby masowo atakować krwinki dawcy. Prowadzi to do ostrej reakcji hemolitycznej – krwinki rozpadają się, uwalniając hemoglobinę do osocza, co w krótkim czasie skutkuje niewydolnością nerek, wstrząsem anafilaktycznym i śmiercią.

Ryzyko chorób odzwierzęcych (zoonoz)

Krew to nie tylko osocze i krwinki, to także potencjalny nośnik wirusów i bakterii. Przetoczenie krwi od naczelnych wiąże się z ogromnym ryzykiem przeniesienia nieznanych lub niezwykle groźnych patogenów. Historia uczy nas, że wirusy takie jak HIV (wywodzący się od małpiego wirusa SIV) czy Ebola, mają swoje źródła właśnie u dzikich naczelnych. Taka transfuzja mogłaby stać się początkiem nowej epidemii.

Historyczne próby i eksperymenty

Choć dziś wydaje się to szalone, w pierwszej połowie XX wieku lekarze eksperymentowali z ksenotransfuzjami. Jednym z pionierów był Karl Landsteiner, odkrywca grup krwi, który badał podobieństwa między krwią ludzi i małp. W latach 20. i 30. XX wieku zdarzały się incydentalne próby ratowania ludzi krwią szympansów, gdy krew ludzka była niedostępna.

Większość tych prób kończyła się tragicznie lub dawała jedynie chwilową poprawę, po której następowało gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia pacjenta. Te eksperymenty ostatecznie dowiodły, że bariera gatunkowa jest zbyt silna, by można ją było bezpiecznie przekroczyć za pomocą prostej transfuzji.

Ciekawostka: krew syntetyczna i inne rozwiązania

Zamiast szukać dawców wśród goryli, współczesna nauka skupia się na dwóch innych kierunkach. Pierwszym jest tworzenie krwi syntetycznej (sztucznych nośników tlenu), która mogłaby być podawana każdemu, niezależnie od grupy krwi. Drugim kierunkiem jest ksenotransplantacja narządów (np. od genetycznie zmodyfikowanych świń), gdzie naukowcy starają się "wyłączyć" geny odpowiedzialne za odrzut przeszczepu. Świnie są w tym przypadku lepszymi kandydatami niż małpy, ponieważ ich narządy mają zbliżoną wielkość do ludzkich, a ryzyko przeniesienia groźnych wirusów jest paradoksalnie łatwiejsze do kontrolowania w warunkach hodowlanych.

Podsumowując, choć szympansy są naszymi najbliższymi krewnymi, ich krew jest dla nas toksyczna. Różnice immunologiczne oraz ryzyko infekcji sprawiają, że jedynym bezpiecznym źródłem krwi dla człowieka pozostaje drugi człowiek.