Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy (WOŚP) to jedna z najbardziej rozpoznawalnych i budzących największe emocje organizacji pozarządowych w Polsce. Co roku, wraz z Finałem, powraca dyskusja na temat jej finansów. Teza o nieprzejrzystości wydatków Fundacji ma swoich zwolenników i przeciwników, a argumenty obu stron są często bardzo mocne.

Przyjrzyjmy się bliżej, jakie są główne punkty sporu w tej debacie.

Argumenty za przejrzystością wydatków WOŚP (przeciwko tezie o nieprzejrzystości)

Fundacja WOŚP od lat odpiera zarzuty o ukrywanie finansów, wskazując na szereg działań, które mają świadczyć o pełnej transparentności.

1. Publiczne sprawozdania finansowe i rozliczenia Finałów

Kluczowym argumentem obrońców Fundacji jest fakt, że WOŚP, jako organizacja pożytku publicznego (OPP), ma obowiązek publikowania szczegółowych sprawozdań finansowych i co roku to robi. Te dokumenty są dostępne publicznie na stronie internetowej Fundacji.

• Roczne sprawozdania finansowe: Fundacja publikuje pełne roczne sprawozdania finansowe, które zawierają informacje o wszystkich przychodach i kosztach Fundacji.
• Rozliczenia Finałów: Oprócz ogólnych sprawozdań, publikowane są także szczegółowe rozliczenia dotyczące sposobu wykorzystania środków zebranych w ramach corocznych Finałów. Wskazują one, jaka część pieniędzy została przeznaczona na zakup sprzętu medycznego, programy medyczne, a jaka na realizację celów statutowych.
• Weryfikacja bankowa: Ostateczna kwota zebrana w każdym Finale jest tradycyjnie podawana do wiadomości publicznej w marcu, po potwierdzeniu jej wyciągiem bankowym.
• Obowiązek sprawozdawczy: Fundacja składa również sprawozdanie dotyczące zebranych środków i kosztów organizacji zbiórki do odpowiedniego ministerstwa (dawniej Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji, obecnie MSWiA).

2. Oddzielenie działalności statutowej od gospodarczej

Kwestia, która często budzi kontrowersje, to działalność gospodarcza Fundacji. W 2003 roku Fundacja WOŚP powołała spółkę Złoty Melon, której celem jest oddzielenie działalności gospodarczej (np. sprzedaż gadżetów, organizacja festiwalu Pol'and'Rock) od statutowej działalności charytatywnej Fundacji.

• Cel Złotego Melona: Spółka ta ma zapewniać przejrzystość, odpowiadając za sprzedaż towarów i usług na rzecz Fundacji, a także za organizację wydarzeń (jak Pol'and'Rock Festival).
• Wynagrodzenie zarządu: Wynagrodzenie Jerzego Owsiaka, Prezesa Zarządu Fundacji, jest wypłacane przez spółkę Złoty Melon w związku z działalnością w tej spółce, a nie bezpośrednio z pieniędzy zebranych do puszek.

Argumenty za nieprzejrzystością wydatków WOŚP (kontrowersje i wątpliwości)

Krytycy i osoby podnoszące tezę o nieprzejrzystości Fundacji koncentrują się na kilku aspektach, które ich zdaniem nie są wystarczająco jasne lub budzą wątpliwości natury etycznej i finansowej.

1. Koszty działalności gospodarczej i wynagrodzenia

Mimo istnienia Złotego Melona, temat wynagrodzeń i kosztów związanych z działalnością gospodarczą Fundacji jest jednym z najczęściej podnoszonych.

• Wynagrodzenie kadry zarządzającej: Chociaż wynagrodzenie Jerzego Owsiaka pochodzi ze spółki, a nie bezpośrednio ze zbiórki, krytycy podnoszą, że Fundacja powinna dążyć do maksymalnego ograniczenia zarobków kadry zarządzającej, a także do pełnej jawności wszystkich powiązanych kosztów.
• Zatrudnienie osób powiązanych: Pojawiły się zarzuty (głównie ze strony blogera "Matki Kurki"), że stanowisko dyrektora medycznego i finansowego Fundacji, które objęła Lidia Niedźwiedzka-Owsiak (żona Jerzego Owsiaka), miało być stworzone sztucznie, aby jej pensja była wykazywana w innych kosztach Fundacji, a nie w rozliczeniach Zarządu.

2. Finansowanie celów statutowych innych niż sprzęt medyczny

Wiele kontrowersji dotyczy przeznaczania części środków na cele inne niż zakup sprzętu medycznego, mimo że są one zgodne ze statutem Fundacji.

• Pol'and'Rock Festival (dawniej Woodstock): Organizacja festiwalu jest statutowym zadaniem WOŚP, stanowiącym podziękowanie dla wolontariuszy i darczyńców. Krytycy jednak utrzymują, że koszty festiwalu (częściowo pokrywane z innych źródeł, np. sponsorskich, ale powiązane z Fundacją) powinny być ograniczone, a Fundacja powinna skupić się w 100% na potrzebach medycznych.
• Inne wydatki statutowe: W sprawozdaniach WOŚP widnieją również wydatki na programy medyczne, szkolenia czy działalność pożytku publicznego. Chociaż są to legalne cele, część darczyńców i krytyków uważa, że pieniądze z puszek powinny być przeznaczane wyłącznie na sprzęt dla szpitali.

3. Wątpliwości co do szczegółowości rozliczeń

W publicznej debacie pojawiają się głosy, że publikowane sprawozdania, choć obszerne, nie są wystarczająco szczegółowe dla pełnej weryfikacji.

• Brak faktur i niezależnych audytów: Komentarze w mediach społecznościowych, będące odzwierciedleniem części krytyki, wskazują na potrzebę publikacji bardziej szczegółowych danych, w tym faktur, oraz udziału w pełni niezależnych audytów.
• Inwestycje w nieruchomości: W przeszłości podnoszono kwestię zakupu nieruchomości (np. pozycji "Budynki i budowle + Szadowo") bez dokładnego określenia, jakie budynki zostały zakupione, co budziło wątpliwości co do zasadności i przejrzystości tych inwestycji.

4. Kontrowersje polityczne i społeczne

Chociaż nie są to bezpośrednie argumenty finansowe, powiązania polityczne i kontrowersje społeczne często rzutują na postrzeganie przejrzystości finansowej Fundacji.

• Zarzuty o upolitycznienie: WOŚP i Jerzy Owsiak byli krytykowani za angażowanie się w agitację polityczną, co zdaniem krytyków odwraca uwagę od głównego celu Fundacji i budzi wątpliwości co do bezstronności.
• Zbiórki celowe: Pojawiły się kontrowersje dotyczące wydatkowania środków zebranych na konkretne cele, np. na pomoc dla powodzian, co było przedmiotem publicznej dyskusji i zarzutów.

Podsumowanie debaty

Debata o przejrzystości wydatków WOŚP to w dużej mierze zderzenie faktów z oczekiwaniami społecznymi i politycznymi emocjami.

• Fakty: WOŚP jest prawnie zobowiązana do publikowania sprawozdań i to robi, spełniając formalne wymogi transparentności dla OPP. Wskazuje także na oddzielenie działalności charytatywnej od gospodarczej (Złoty Melon).
• Wątpliwości: Krytyka dotyczy głównie szczegółowości tych rozliczeń, sposobu alokacji środków na cele inne niż sprzęt medyczny (np. festiwal, koszty administracyjne), a także kwestii etycznych związanych z wynagrodzeniami osób powiązanych z Fundacją.

Ostateczna ocena przejrzystości wydatków WOŚP zależy często od indywidualnego podejścia: czy wystarczające jest spełnienie wymogów prawnych i publikacja ogólnych sprawozdań, czy też oczekuje się pełnej, szczegółowej jawności każdej faktury i maksymalnego ograniczenia kosztów administracyjnych i pobocznych, nawet jeśli są one zgodne ze statutem.