Jak poprawnie piszemy: „przed” i „po” – razem czy osobno?

pisownia przedrostki przyimki

Pisownia przyimków przed po Zrosty i wyrażenia przyimkowe Kiedy przedrostek po piszemy

Gość (37.30.*.*)

2 dni temu

Odpowiedź:

To świetne pytanie, bo choć "przed" i "po" to jedne z najczęściej używanych przyimków w języku polskim, to ich poprawne zastosowanie, zwłaszcza w połączeniu z innymi słowami, potrafi sprawić kłopot!

Odpowiedź jest prosta: "przed" i "po" jako samodzielne przyimki piszemy zawsze osobno od wyrazów, które po nich następują.

Przyimki "przed" i "po" – zawsze osobno

Zarówno "przed", jak i "po" to przyimki, czyli nieodmienne części mowy, które łączą się z rzeczownikami, zaimkami lub liczebnikami, tworząc wyrażenia przyimkowe. Przyimki w języku polskim z zasady piszemy osobno od wyrazów, z którymi się łączą.

Przykłady dla "przed":

przed domem
przed pracą
przed wyjazdem
przed tobą
przed chwilą

Przykłady dla "po":

po obiedzie
po lekcjach
po południu
po nim
po co (wyrażenie "po co" piszemy osobno, nie "poco")

Pułapka numer 1: "Sprzed" – wyjątek od reguły

Największe zamieszanie wokół pisowni "przed" pojawia się, gdy w grę wchodzi przyimek "z" (lub jego wariant "s"). W języku polskim funkcjonuje jeden, samodzielny przyimek: "sprzed", który piszemy zawsze łącznie.

Przyimek "sprzed" oznacza "z miejsca przed czymś" lub "z wcześniejszego okresu" (np. pochodzący z czasu przed czymś).

Poprawnie:

To jest wino sprzed roku. (nie: z przed roku)
Odsunął się sprzed telewizora. (nie: z przed telewizora)
Zdjęcia sprzed wakacji. (nie: z przed wakacji)

Dlaczego to błąd?
Większość osób popełnia błąd, pisząc "z przed", ponieważ słyszy w mowie połączenie "z" i "przed", a historycznie przyimek "sprzed" powstał właśnie ze zrostu tych dwóch słów. Jednak w dzisiejszej normie ortograficznej jest to już jeden, "sklejony" wyraz.

Kiedy "z przed" jest poprawne?
Zapis "z przed" jako dwa osobne wyrazy jest bardzo rzadki i pojawia się tylko w dosłownym znaczeniu przestrzennym, gdy "z" łączy się z domyślnym rzeczownikiem (np. "wyszedł z [miejsca] przed domem"). Jest to jednak na tyle specyficzny i rzadki przypadek, że dla bezpieczeństwa i w zdecydowanej większości codziennych sytuacji powinieneś stosować formę "sprzed".

Kiedy "przed" i "po" piszemy razem?

"Przed" i "po" piszemy łącznie tylko wtedy, gdy stanowią przedrostek (prefiks) i tworzą z nowym wyrazem jeden, złożony wyraz, który ma inne znaczenie niż samo wyrażenie przyimkowe.

1. Złożone rzeczowniki i przymiotniki

Jeśli "przed" lub "po" jest pierwszą częścią złożonego wyrazu, piszemy go łącznie.

Wyraz	Znaczenie	Pisownia
przedpokój	pomieszczenie przed pokojami	Razem
przedwczoraj	dzień przed wczorajszym	Razem
przedterminowy	odbywający się przed terminem	Razem
południe	środek dnia (później: popołudnie)	Razem
pojutrze	dzień po jutrzejszym	Razem
pośmiertny	mający miejsce po śmierci	Razem
pooperacyjny	dotyczący okresu po operacji	Razem

2. Czasowniki z przedrostkiem

"Po-" jest bardzo często używanym przedrostkiem czasownikowym, który tworzy czasowniki dokonane lub zmienia ich znaczenie (np. "robić" -> "porobić", "jechać" -> "pojechać").

Przykłady:

pomalować
pobiegać
posłuchać
pojechać

Podsumowanie dla szybkiego zapamiętania

"Przed" i "po" jako przyimki (łączące się z rzeczownikiem, zaimkiem itp.) – osobno (np. przed kinem, po pracy).
"Sprzed" (w znaczeniu "z czasu/miejsca przed") – razem (np. sprzed lat).
"Przed" i "po" jako przedrostki (tworzące nowy wyraz) – razem (np. przedpokój, pojutrze).

Ciekawostka na koniec

Warto pamiętać, że przyimki "przed" i "po" wymagają od rzeczownika określonego przypadku. "Przed" łączy się z narzędnikiem (z kim? z czym?), a "po" najczęściej z miejscownikiem (o kim? o czym?).

Dlatego poprawne jest zdanie: "Pójdziemy na kawę przed obiadem czy po obiedzie?", a nie: "przed czy po obiadzie". To kolejny dowód na to, że te przyimki funkcjonują jako osobne elementy zdania.

Jakie masz pytanie?