Leczenie prądem, choć może brzmieć nieco archaicznie lub budzić skojarzenia z filmami, jest w rzeczywistości powszechnie stosowaną i stale rozwijaną gałęzią medycyny. W zależności od celu i sposobu użycia, występuje pod dwiema głównymi nazwami: elektroterapia (w fizjoterapii) oraz terapia elektrowstrząsowa (w psychiatrii).

Elektroterapia: prąd w służbie rehabilitacji i walki z bólem

Elektroterapia to dział fizykoterapii, który wykorzystuje prąd elektryczny (stały, zmienny lub impulsowy) o różnej częstotliwości jako bodziec leczniczy. Jest to metoda bezpieczna i często zalecana jako podstawowy element terapii w zwalczaniu wielu dolegliwości.

Na czym polega elektroterapia?

Zabieg polega na przyłożeniu do określonych miejsc na ciele pacjenta specjalnych elektrod. Prąd przepływający przez elektrody wywołuje precyzyjne reakcje w komórkach nerwowych i mięśniowych, co prowadzi do pożądanych efektów fizjologicznych.

Główne cele i działanie prądu w elektroterapii:

• Działanie przeciwbólowe: Prądy, takie jak TENS (przezskórna elektryczna stymulacja nerwów), mogą blokować sygnały bólu przesyłane przez układ nerwowy, a także stymulować organizm do produkcji endogennych opiatów (naturalnych substancji przeciwbólowych).
• Zmniejszenie napięcia mięśniowego i poprawa ukrwienia.
• Stymulacja mięśni: W przypadku niedowładów czy atrofii (zaniku) mięśni, elektrostymulacja wywołuje kontrolowany skurcz, co pomaga w ich wzmocnieniu i lepszym ukrwieniu.
• Przyspieszenie regeneracji tkanek i lepsze wchłanianie obrzęków i wysięków śródstawowych.

Jakie schorzenia leczy się elektroterapią?

Elektroterapia ma szerokie zastosowanie, szczególnie w leczeniu schorzeń układu ruchu, neurologicznych i reumatologicznych. Wskazania obejmują między innymi:

• Przewlekłe i ostre bóle kręgosłupa
• Dyskopatie i rwa kulszowa
• Nerwobóle (neuralgie)
• Choroba zwyrodnieniowa stawów i choroby reumatyczne
• Stany po urazach narządu ruchu (np. po złamaniach, skręceniach)
• Zapalenia tkanek miękkich
• Dystrofie mięśniowe i niedowłady

Bezpieczeństwo elektroterapii

Elektroterapia jest uznawana za bezpieczną metodę, ale istnieją pewne ważne przeciwwskazania, które zawsze należy wykluczyć przed rozpoczęciem zabiegów:

• Posiadanie rozrusznika serca, endoprotez, implantów
• Choroby nowotworowe
• Zakrzepowe zapalenie żył, zatory
• Ciąża (jeśli zabieg ma być wykonywany w okolicy brzucha lub dolnego odcinka kręgosłupa)
• Zaburzenia rytmu serca, zaburzenia czucia
• Ostre stany zapalne skóry lub tkanek miękkich, rany otwarte w miejscach zabiegowych

Terapia elektrowstrząsowa (EW/ECT): ratunek w ciężkich stanach psychiatrycznych

Drugim, diametralnie innym zastosowaniem prądu w medycynie jest terapia elektrowstrząsowa (ECT), stosowana w psychiatrii. Choć historycznie i filmowo obrosła w kontrowersje, współczesne EW to procedura medyczna o wysokiej skuteczności, przeprowadzana w ściśle kontrolowanych warunkach.

Na czym polega terapia elektrowstrząsowa?

Współczesny zabieg EW jest bezbolesny i trwa krótko – z reguły około 15 minut od momentu znieczulenia do wybudzenia.

1. Przygotowanie: Pacjent jest poddawany znieczuleniu ogólnemu i podaje mu się środek zwiotczający mięśnie. Ma to kluczowe znaczenie – minimalizuje drgawki ciała, które w przeszłości mogły prowadzić do urazów, np. złamań kręgów.
2. Stymulacja: Mózg pacjenta poddaje się stymulacji krótkimi impulsami elektrycznymi, które wywołują kontrolowany napad padaczkowy trwający niecałe dwie minuty.
3. Monitorowanie: Cały proces odbywa się pod stałym nadzorem anestezjologa, psychiatry i pielęgniarki, z monitorowaniem parametrów życiowych.

Jakie schorzenia leczy się elektrowstrząsami?

Terapia EW jest brana pod uwagę, gdy inne metody leczenia (farmakoterapia, psychoterapia) okazały się nieskuteczne lub gdy stan pacjenta jest bardzo ciężki i wymaga pilnej interwencji.

• Ciężka depresja: Najczęstsze zastosowanie, zwłaszcza w przypadkach lekoopornych.
• Katatonia: Rzadkie, ale bardzo poważne zaburzenie, w którym EW jest często traktowane jako zabieg ratujący życie.
• Epizody maniakalne w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej.
• Niektóre postaci zaburzeń psychotycznych (np. schizofrenia).

Bezpieczeństwo i skutki uboczne EW

Terapia elektrowstrząsowa jest uznawana przez medycynę głównego nurtu za metodę o wysokiej skuteczności i bezpieczeństwie, pod warunkiem, że jest przeprowadzana zgodnie ze współczesnymi standardami (w znieczuleniu).

Potencjalne skutki uboczne (zwykle przemijające):

• Bóle głowy i mięśni
• Przejściowe zaburzenia pamięci i innych funkcji poznawczych. Większość źródeł podaje, że są one przemijające i odwracalne.

Poważne przeciwwskazania (wykluczane przed zabiegiem przez lekarza):

• Niektóre ciężkie choroby ogólne, np. ciężkie schorzenia serca
• Padaczka i inne ciężkie choroby mózgu (np. zapalenie mózgu, stan po niedawnym udarze, choroby przebiegające z podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym)
• Zakrzepowe zapalenie żył

Podsumowując, leczenie prądem jest faktycznie stosowane, ale pod dwiema różnymi postaciami: jako bezpieczna i powszechna elektroterapia w fizjoterapii (leczenie bólu i regeneracja) oraz jako terapia elektrowstrząsowa w psychiatrii (leczenie ciężkich zaburzeń psychicznych), która jest procedurą kontrolowaną i skuteczną, wykonywaną w znieczuleniu ogólnym.