Dlaczego w 1918 roku powstały Litwa, Łotwa i Estonia, a nie Inflanty lub terytoria podzielone między Polskę a Rosję?

Niepodległość ruchy narodowe Bałtyk

Powstanie państw bałtyckich Powstanie niepodległych Litwy Łotwy Przyczyny rozpadu Inflant

Gość (37.30.*.*)

2 dni temu

Odpowiedź:

To zrozumienie, dlaczego w 1918 roku na mapie Europy pojawiły się trzy niezależne państwa – Litwa, Łotwa i Estonia – a nie jeden twór w postaci Inflant czy podział między Polskę a Rosję, wymaga spojrzenia na kilka kluczowych czynników: upadek imperiów, siłę narodowych ruchów budzących się do życia oraz fundamentalne różnice etniczne.

Upadek imperiów i okno możliwości

Kluczowym momentem, który umożliwił powstanie państw bałtyckich, był jednoczesny upadek dwóch mocarstw, które dominowały w tym regionie przez stulecia: Imperium Rosyjskiego i Cesarstwa Niemieckiego.

Rewolucja w Rosji (1917): Po rewolucji lutowej, a następnie przewrocie bolszewickim, Rosja pogrążyła się w chaosie wojny domowej. Władza centralna osłabła, a na peryferiach dawnego imperium, w tym na Litwie, Łotwie i w Estonii, natychmiast uaktywniły się lokalne elity narodowe, które proklamowały niepodległość.
Klęska Niemiec (1918): W czasie I wojny światowej większość tych terytoriów znalazła się pod okupacją niemiecką. Niemcy miały własne plany, m.in. utworzenie Zjednoczonego Księstwa Bałtyckiego (Vereinigtes Baltisches Herzogtum) – państwa buforowego pod swoim protektoratem, zdominowanego przez Niemców bałtyckich. Jednak klęska Cesarstwa Niemieckiego w listopadzie 1918 roku i wybuch rewolucji w Berlinie sprawiły, że ten projekt upadł, a wojska niemieckie musiały się wycofać.

Ten geopolityczny "próżnia" umożliwił lokalnym radom narodowym (np. Taryba na Litwie, Rada Ludowa na Łotwie) szybkie ogłoszenie pełnej suwerenności, co stało się faktem dokonanym.

Dlaczego nie Inflanty? Różnice etniczne i językowe

To jest sedno pytania o Inflanty. Nazwa Inflanty (łac. Livonia) to historyczna kraina, która w średniowieczu i nowożytności obejmowała terytoria dzisiejszej Estonii i większości Łotwy. Jednak w 1918 roku nie było już jednej, wspólnej tożsamości "inflanckiej", która mogłaby stworzyć jedno państwo.

Dwa różne narody: Estończycy i Łotysze to dwa odrębne narody z różnymi korzeniami etnicznymi i językowymi.
- Estończycy należą do ludów ugrofińskich (są blisko spokrewnieni z Finami).
- Łotysze należą do ludów bałtyckich (są spokrewnieni z Litwinami).
Różne tradycje historyczne: Choć oba narody przez wieki znajdowały się pod silnym wpływem kultury niemieckiej (Niemcy bałtyccy stanowili wyższą klasę społeczną), ich drogi historyczne były różne. Łotwa (w skład której wchodziły Kurlandia, Semigalia, Liwonia i Łatgalia) była historycznie bardziej związana z Rzecząpospolitą Obojga Narodów (Inflanty Polskie/Łatgalia), a Estonia ze Szwecją i Rosją.
Rozwój ruchów narodowych: W XIX wieku, w okresie Wiosny Ludów i później, rozwinęły się oddzielne, silne ruchy narodowe: estoński i łotewski (ruch Młodołotyszy). Dążyły one do utworzenia własnych, narodowych państw, opartych na języku i kulturze, a nie na dawnej, wielonarodowej i historycznie podzielonej krainie Inflant.

W efekcie, historyczne Inflanty rozpadły się na dwie narodowe republiki: Estonię i Łotwę.

Dlaczego nie podział między Polskę a Rosję?

To, że tereny te nie zostały podzielone między Polskę a Rosję, było wynikiem splotu okoliczności, w tym słabości obu potencjalnych mocarstw i determinacji Bałtów.

Słabość Rosji Radzieckiej: Po I wojnie światowej Rosja Radziecka próbowała odzyskać te terytoria, tworząc na przykład krótkotrwałą Łotewską Socjalistyczną Republikę Radziecką. Jednak siły bolszewickie były zbyt słabe i rozproszone przez wojnę domową, aby utrzymać kontrolę nad całym regionem.
Wojny o niepodległość: Litwa, Łotwa i Estonia stoczyły w latach 1918–1920 udane wojny o niepodległość, w których pokonały zarówno wojska bolszewickie, jak i resztki niemieckich sił interwencyjnych (Landeswehra, Bermontianie). To były fakty dokonane, które ugruntowały ich suwerenność.
Rola Polski: Polska sama odrodziła się w 1918 roku i toczyła walki o ukształtowanie swoich granic (np. wojna polsko-bolszewicka). Choć Polacy mieli aspiracje terytorialne (zwłaszcza wobec Wileńszczyzny i Łatgalii, gdzie wspólnie z Łotyszami wyzwolili Dyneburg z rąk bolszewików), nie byli w stanie i nie dążyli do aneksji całych terytoriów Łotwy i Estonii. Polskie elity polityczne, zwłaszcza Józef Piłsudski, widziały w tych państwach potencjalnych sojuszników w ramach koncepcji federacyjnej (Międzymorze), mającej stanowić zaporę przeciwko Rosji Sowieckiej.
Wsparcie Ententy: Mocarstwa zachodnie (Ententa) widziały w niepodległych państwach bałtyckich bufor oddzielający Europę od Rosji bolszewickiej. Choć z uznaniem zwlekały, obawiając się destabilizacji w Rosji, to jednak wspierały je militarnie i politycznie w walce o utrzymanie niepodległości.

W rezultacie, splot słabości dawnych mocarstw, determinacji lokalnych ruchów narodowych oraz ich militarnych sukcesów w wojnach o niepodległość, doprowadził do powstania trzech suwerennych i etnicznie odrębnych państw: Litwy, Łotwy i Estonii.

Ciekawostka

Mimo różnic, Litwa, Łotwa i Estonia podjęły później próbę zacieśnienia współpracy. W 1934 roku zawarły Ententę Bałtycką – sojusz polityczny i dyplomatyczny, który miał na celu prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej i obronnej. Niestety, w obliczu agresji ZSRR i III Rzeszy w 1939 roku (Pakt Ribbentrop-Mołotow), sojusz ten okazał się niewystarczający do obrony ich suwerenności.

Jakie masz pytanie?