Historia Polski okresu II wojny światowej to nie tylko wielkie bitwy i powstania, o których uczymy się w szkołach, ale także dziesiątki mniejszych, choć równie istotnych operacji militarnych. Jedną z nich była Akcja Jodła, która stanowiła kluczowy element szerszego planu znanego jako Akcja Burza. Choć nazwa może brzmieć niepozornie, kryje się za nią ogromna mobilizacja żołnierzy Armii Krajowej na Kielecczyźnie i w regionie radomskim.

Czym dokładnie była Akcja Jodła?

Akcja Jodła to kryptonim mobilizacji i działań bojowych prowadzonych przez Okręg Radomsko-Kielecki Armii Krajowej w 1944 roku. Była ona integralną częścią Akcji Burza, czyli ogólnopolskiego powstania strefowego wymierzonego w wycofujących się Niemców. Głównym celem „Jodły” było opanowanie terenu przed wkroczeniem Armii Czerwonej, aby wystąpić wobec Sowietów w roli gospodarza – zarówno militarnego, jak i politycznego.

W praktyce oznaczało to nękanie niemieckich kolumn transportowych, niszczenie linii komunikacyjnych oraz wyzwalanie mniejszych miejscowości. Dowództwo AK liczyło na to, że pokazanie siły polskiego państwa podziemnego zmusi Stalina do uznania suwerenności Polski.

Przebieg mobilizacji i najważniejsze cele

Kiedy w lipcu 1944 roku front wschodni zaczął gwałtownie zbliżać się do linii Wisły, komendant Okręgu Radomsko-Kieleckiego, pułkownik Jan Zientarski (ps. „Mieczysław”), wydał rozkaz do rozpoczęcia Akcji Jodła. Mobilizacja objęła tysiące ochotników – szacuje się, że w szczytowym momencie pod bronią znalazło się około 6-9 tysięcy żołnierzy AK w tym regionie.

Główne założenia operacji obejmowały:

• Działania dywersyjne: Atakowanie niemieckich transportów kolejowych i drogowych, aby utrudnić im odwrót.
• Ochronę ludności cywilnej: Zapobieganie wywożeniu Polaków na roboty przymusowe oraz kradzieży mienia przez uciekających okupantów.
• Koncentrację sił: Tworzenie większych jednostek partyzanckich zdolnych do otwartej walki z regularną armią niemiecką.

Dramatyczny zwrot: Marsz na Warszawę

Najbardziej poruszającym i znanym epizodem Akcji Jodła był moment wybuchu Powstania Warszawskiego. Na wieść o walkach w stolicy, oddziały kielecko-radomskiej AK otrzymały rozkaz koncentracji i marszu na pomoc Warszawie. Była to operacja o ogromnej skali – żołnierze, często słabo uzbrojeni, ruszyli w stronę płonącego miasta, wierząc, że ich wsparcie przeważy szalę zwycięstwa.

Niestety, sytuacja strategiczna była tragiczna. Niemcy dysponowali ogromną przewagą w powietrzu i ciężkim sprzętem, a Sowieci, stojący po drugiej stronie Wisły, nie podjęli działań wspomagających. Ostatecznie, ze względu na blokadę dróg przez przeważające siły wroga oraz brak możliwości przebicia się do stolicy, rozkaz marszu odwołano, a oddziały powróciły do działań partyzanckich w swoich regionach.

Czy Akcja Jodła zakończyła się sukcesem?

Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Pod względem militarnym Akcja Jodła była dowodem na świetną organizację polskiego podziemia. Partyzanci stoczyli wiele zwycięskich potyczek (m.in. pod Antoniowem czy Radoszycami), wiążąc znaczne siły niemieckie i ułatwiając ofensywę na zachód.

Z perspektywy politycznej operacja ta, podobnie jak cała Akcja Burza, zakończyła się jednak tragicznie. Wkraczające oddziały radzieckie, zamiast współpracować z Armią Krajową, często przystępowały do rozbrajania polskich jednostek, aresztowań oficerów i wywożenia żołnierzy w głąb ZSRR. Dla wielu uczestników „Jodły” koniec wojny nie oznaczał wolności, lecz początek nowej walki – tym razem z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa.

Ciekawostka: Legendarni dowódcy

W ramach Akcji Jodła walczyły postacie, które na stałe zapisały się w panteonie polskich bohaterów narodowych. Wśród nich warto wymienić m.in. Antoniego Hedę „Szarego”, który zasłynął brawurowymi akcjami rozbijania więzień, czy Jana Piwnika „Ponurego” – legendarnego cichociemnego, którego oddziały operowały w Górach Świętokrzyskich. To właśnie dzięki ich charyzmie i umiejętnościom dowódczym Akcja Jodła mogła przybrać tak dużą skalę.

Akcja Jodła w liczbach

• Czas trwania: Główna faza to lato i jesień 1944 roku.
• Liczba żołnierzy: Od 6 000 do 9 000 zaprzysiężonych członków AK.
• Obszar: Dzisiejsze województwo świętokrzyskie oraz południowa część mazowieckiego (region Radomia).

Dziś pamięć o Akcji Jodła jest pielęgnowana głównie w regionie świętokrzyskim, gdzie liczne pomniki i tablice pamiątkowe przypominają o odwadze ludzi, którzy w lasach kieleckich walczyli o wolną Polskę. To ważna lekcja historii o tym, jak wielką determinację wykazali Polacy w obliczu dwóch totalitaryzmów.