Czy prawo łaski przysługujące Prezydentowi RP obejmuje nieletnich (skazanych na podstawie przepisów o nieletnich, a nie Kodeksu karnego) oraz sprawy cywilne?

nieletni łaska cywilne

prawo łaski nieletni stosowanie prawa łaski ułaskawienie a sprawy cywilne

Gość (37.30.*.*)

1 dzień temu

Odpowiedź:

To jest bardzo ciekawe i ważne pytanie, które dotyka istoty prezydenckiej prerogatywy, jaką jest prawo łaski, oraz różnicy między różnymi gałęziami prawa.

Odpowiedź na to pytanie dzieli się na dwie, dość odmienne części.

Prawo łaski a sprawy cywilne

Jeśli chodzi o sprawy cywilne, odpowiedź jest jednoznacznie negatywna: prawo łaski Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie obejmuje spraw cywilnych.

Dlaczego nie obejmuje spraw cywilnych?

Natura prawa łaski: Prawo łaski, uregulowane w art. 139 Konstytucji RP, jest tradycyjnie i prawnie rozumiane jako uprawnienie odnoszące się do prawa karnego (i pokrewnych gałęzi, jak prawo wykroczeń czy prawo skarbowe). Polega ono na całkowitym lub częściowym darowaniu (złagodzeniu) skutków karnych orzeczonych prawomocnym wyrokiem sądu.
Sankcje publicznoprawne: Istotą prawa łaski jest łagodzenie lub anulowanie skutków sankcji wymierzanych przez organy państwa wobec jednostek. Sankcje te mają charakter publicznoprawny.
Prawa osób trzecich: Ułaskawienie nie może dotyczyć skutków cywilnych zawartych w wyroku karnym (np. obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego), ponieważ naruszałoby to prawa nabyte osób trzecich. Tym bardziej nie jest możliwe zastosowanie go do spraw czysto cywilnych (np. unieważnienia umowy, orzeczenia rozwodu, sporu o własność czy umorzenia długu zaciągniętego u osoby prywatnej). Sprawy cywilne dotyczą relacji między podmiotami prawa prywatnego, a Prezydent nie ma uprawnień do ingerowania w te relacje w drodze aktu łaski.

Podsumowując: Prawo łaski dotyczy kary i innych publicznoprawnych skutków skazania, a nie stosunków cywilnoprawnych.

Prawo łaski a nieletni (środki wychowawcze i poprawcze)

Kwestia nieletnich, wobec których orzeczono środki na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich (obecnie: Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich), jest bardziej złożona, ale w praktyce przyjmuje się, że prawo łaski może mieć zastosowanie, choć nie jest to ułaskawienie w ścisłym sensie kodeksowym.

Jaka jest różnica prawna?

Brak "skazania": Wobec nieletnich, którzy dopuścili się czynu karalnego (lub wykazują demoralizację), zasadniczo orzeka się środki wychowawcze, środek leczniczy lub środek poprawczy. Orzeczenie tych środków nie jest formalnym "skazaniem" w rozumieniu Kodeksu karnego, a samo postępowanie ma charakter resocjalizacyjny, a nie karny.
Szeroki zakres prawa łaski: Konstytucja RP mówi, że Prezydent stosuje prawo łaski (art. 139). To pojęcie konstytucyjne jest szersze niż "ułaskawienie" przewidziane w Kodeksie postępowania karnego. Prawo łaski jest stosowane, gdy skutki wyroku są nadmiernie dolegliwe, a ich represyjny charakter przekracza zamierzony poziom.
Charakter publicznoprawny środków: Środki orzekane wobec nieletnich, zwłaszcza środek poprawczy (umieszczenie w zakładzie poprawczym), mają charakter publicznoprawnej sankcji (choć o celu wychowawczym i resocjalizacyjnym), są orzekane przez sąd i stanowią poważną ingerencję państwa w wolność jednostki.

Wnioskowanie

Ponieważ prawo łaski dotyczy łagodzenia publicznoprawnych skutków orzeczeń organów państwa, a środki poprawcze i wychowawcze są tego rodzaju skutkami (mają charakter represyjno-wychowawczy), w doktrynie prawa przyjmuje się, że Prezydent może zastosować prawo łaski wobec osoby, wobec której orzeczono środek poprawczy lub wychowawczy.

Akt łaski w takim przypadku polegałby na złagodzeniu lub całkowitym zniesieniu orzeczonego środka (np. skróceniu pobytu w zakładzie poprawczym lub uchyleniu nadzoru kuratora).

Ważne: Warto zaznaczyć, że w wyjątkowych przypadkach, za najcięższe przestępstwa, sąd może orzec wobec nieletniego karę na podstawie Kodeksu karnego (jeśli spełnione są warunki art. 10 § 2 Kodeksu karnego). Wówczas nieletni staje się formalnie skazanym, a prawo łaski ma zastosowanie na zasadach ogólnych, jak wobec dorosłych.

Podsumowując: Prawo łaski może obejmować nieletnich, wobec których orzeczono środki poprawcze lub wychowawcze, ponieważ środki te są uważane za publicznoprawne sankcje, do których odnosi się szerokie, konstytucyjne pojęcie prawa łaski. Nie dotyczy to natomiast spraw cywilnych.

Jakie masz pytanie?