Mercosur, czyli Wspólny Rynek Południa (Mercado Común del Sur), to blok handlowy zrzeszający Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj (oraz Boliwię, która jest w trakcie procesu akcesyjnego). Choć jego głównym celem jest integracja gospodarcza i ułatwienie handlu, to wokół tej organizacji, a zwłaszcza jej kluczowej umowy handlowej z Unią Europejską, narosło mnóstwo kontrowersji.

Główne punkty zapalne dotyczą przede wszystkim rolnictwa, standardów produkcji, ochrony środowiska i wpływu na lokalne gospodarki.

Umowa UE-Mercosur: epicentrum kontrowersji

Największe emocje i krytyka skupiają się obecnie wokół negocjowanej od lat umowy handlowej między Unią Europejską a krajami Mercosur. Umowa ta ma znieść cła na znaczną część produktów, otwierając rynki po obu stronach.

Obawy europejskich rolników i standardy produkcji

To zdecydowanie najgorętszy temat w Europie, zwłaszcza w krajach z silnym sektorem rolno-spożywczym, takich jak Polska i Francja.

• Zagrożenie dla lokalnych gospodarstw: Europejscy rolnicy obawiają się, że napływ tańszych produktów rolnych z Ameryki Południowej, takich jak wołowina, drób, zboża czy cukier, doprowadzi do upadku wielu rodzinnych gospodarstw w UE. Produkcja w krajach Mercosur często odbywa się na ogromną skalę (latyfundia, często należące do międzynarodowych koncernów), przy niższych kosztach pracy i ziemi niż w Europie.
• Różnice w standardach: Krytycy wskazują na to, że w krajach Mercosur stosuje się środki chemiczne, hormony wzrostu i sposoby użycia antybiotyków, które są zakazane w Unii Europejskiej. Mimo że Polacy niemal jednomyślnie (89%) oczekują, że importowana żywność będzie spełniać europejskie standardy, obawy dotyczące jakości i bezpieczeństwa żywności są powszechne (63% Polaków wyraża obawy).
• Dobrostan zwierząt: Kontrowersje budzą również warunki hodowli zwierząt w krajach Ameryki Południowej.

Wpływ na środowisko i wylesianie

Kwestie ekologiczne to kolejny poważny zarzut, szczególnie ze strony lewicowych sceptyków i organizacji proekologicznych.

• Wylesianie Amazonii: Istnieje obawa, że liberalizacja handlu przyczyni się do dalszego wylesiania, zwłaszcza w Amazonii, ponieważ część produkcji rolnej (np. soi, która trafia do Europy jako pasza) powstaje na terenach pozyskanych kosztem lasów. Choć Komisja Europejska uspokaja, że w umowie zawarto klauzule zobowiązujące do przestrzegania Porozumienia Paryskiego, a od końca 2025 roku na rynek UE mają być dopuszczane tylko produkty niepowodujące wylesiania, obawy pozostają.

Kwestie proceduralne i polityczne

Sama procedura przyjęcia umowy UE-Mercosur budzi kontrowersje wewnątrz Unii Europejskiej.

• Omijanie procedur: Komisja Europejska, dążąc do ratyfikacji, podzieliła umowę na część partnerską i tymczasową część handlową. Krytycy twierdzą, że ma to na celu ominięcie konieczności jednomyślności państw członkowskich i przyspieszenie wejścia w życie części handlowej, co budzi sprzeciw co do pomijania Parlamentu Europejskiego i łamania procedur.
• Skuteczność klauzul ochronnych: Wzmocnione klauzule ochronne, które mają chronić unijnych rolników przed nagłym wzrostem importu lub spadkiem cen, również są przedmiotem sporu. Kraje Mercosur, takie jak Paragwaj, wskazują, że te klauzule są unijnym rozporządzeniem, a nie częścią samej umowy, co może oznaczać, że nie będą ich prawnie uznawać, a ich ewentualne zastosowanie może zostać zaskarżone do Światowej Organizacji Handlu (WTO).

Wewnętrzne wyzwania Mercosur

Kontrowersje dotykają również samego funkcjonowania bloku Mercosur, choć te kwestie są rzadziej omawiane w kontekście europejskiej debaty.

Napięcia między członkami

Mercosur, choć jest unią celną, często zmaga się z wewnętrznymi napięciami i różnicami w podejściu do polityki handlowej. Poszczególne kraje członkowskie mają różne priorytety i interesy gospodarcze, co utrudnia osiągnięcie pełnej integracji i jednolitego stanowiska w negocjacjach zewnętrznych.

Brak pełnej integracji

W praktyce Mercosur nie funkcjonuje jako pełnoprawny wspólny rynek. Nadal istnieją bariery pozataryfowe i różnice w regulacjach, które utrudniają swobodny przepływ towarów, usług i kapitału między państwami członkowskimi.

Ciekawostka: Uzależnienie od Rosji?

Wśród argumentów przeciwników umowy UE-Mercosur pojawia się również geopolityczna teza. Niektórzy politycy, np. w Polsce, argumentują, że zabijając własne rolnictwo i skazując się na import produktów rolno-spożywczych z Ameryki Południowej, Europa może pośrednio uzależnić się od Rosji. Ma to wynikać z faktu, że Rosja jest ważnym eksporterem nawozów do krajów Mercosur, a Brazylia w 2024 roku zakupiła ich znaczną ilość. Tym samym, importując żywność, Europa może wspierać popyt na rosyjskie nawozy.

Podsumowując, kontrowersje wokół Mercosur są wielowymiarowe. Obejmują one zarówno wewnętrzne wyzwania bloku, jak i — co obecnie najważniejsze — głębokie obawy dotyczące wpływu handlu z krajami Ameryki Południowej na europejskie rolnictwo, środowisko oraz standardy produkcji żywności.