Słowo „metresa” współcześnie kojarzy się głównie z dawnymi romansami na królewskich dworach, jednak w rzeczywistości funkcja ta była znacznie bardziej skomplikowana niż tylko bycie „tą drugą”. W czasach monarchii absolutnej, szczególnie we Francji, metresa (z francuskiego maîtresse) była oficjalną instytucją dworską. Nie była to kobieta ukrywana w cieniu; wręcz przeciwnie – często zajmowała centralne miejsce u boku władcy, posiadając własne apartamenty, służbę i realny wpływ na losy państwa.

Kim była metresa i jak narodziła się ta funkcja?

Historycznie metresa to oficjalna kochanka króla lub magnata. Największy rozkwit tej „profesji” przypadł na okres od XVI do XVIII wieku. Najważniejszym tytułem, jaki mogła zdobyć kobieta w tej roli, był maîtresse-en-titre, czyli metresa oficjalna. W przeciwieństwie do przelotnych romansów monarchy, oficjalna metresa była uznawana przez dwór, a jej pozycja była niemal tak stabilna, jak pozycja królowej – choć zależała wyłącznie od przychylności władcy.

Dlaczego w ogóle istniała taka funkcja? Odpowiedź tkwi w naturze ówczesnych małżeństw królewskich. Były one kontraktami politycznymi, zawieranymi w celu przypieczętowania sojuszy lub powiększenia terytorium. Miłość rzadko miała z nimi cokolwiek wspólnego. Król potrzebował więc kogoś, kto zapewni mu wsparcie emocjonalne, intelektualne, a często także rozrywkę, której nie znajdował u boku surowej, dobranej przez dyplomatów małżonki.

Funkcje metresy: więcej niż sypialnia

Błędem byłoby postrzeganie metresy wyłącznie przez pryzmat jej relacji intymnej z królem. Wiele z tych kobiet było najlepiej wykształconymi osobami w swoim otoczeniu. Ich funkcje obejmowały szeroki wachlarz działań:

• Doradztwo polityczne: Metresy często pełniły rolę nieformalnych ministrów. To do nich przychodzili dyplomaci i urzędnicy, prosząc o wstawiennictwo u króla. Dzięki dostępowi do „ucha władcy” w chwilach prywatności, miały realny wpływ na nominacje urzędnicze, a nawet na decyzje o wypowiedzeniu wojny czy zawarciu pokoju.
• Mecenat nad kulturą i sztuką: To jedna z najpiękniejszych kart w historii metres. Kobiety takie jak Madame de Pompadour wspierały artystów, filozofów (np. Woltera) i architektów. To dzięki nim powstawały wspaniałe pałace, ogrody i dzieła literatury, które dziś uznajemy za kanon.
• Zarządzanie wizerunkiem dworu: Metresa często kreowała modę i etykietę. To ona decydowała, co jest „na czasie”, jakie suknie się nosi i jakie rozrywki są godne arystokracji.
• Łagodzenie obyczajów: Często pełniły rolę mediatorów między królem a jego rodziną lub skłóconymi frakcjami na dworze.

Ciekawostka: Madame de Pompadour

Najsłynniejsza metresa Ludwika XV, Madame de Pompadour, przestała sypiać z królem po kilku latach ich związku, ale pozostała jego najbliższą przyjaciółką i doradczynią aż do śmierci. To pokazuje, że intelekt i umiejętność rozmowy były w tej roli ważniejsze niż uroda.

Kto jest współczesnym odpowiednikiem metresy?

W dzisiejszym świecie, w którym małżeństwa (nawet te w rodzinach królewskich) częściej opierają się na uczuciu, a systemy polityczne są demokratyczne, funkcja metresy w dawnym znaczeniu zanikła. Można jednak wskazać kilka grup osób, które przejęły jej dawne zadania.

Strategiczni doradcy i lobbyści

Jeśli spojrzymy na polityczny aspekt roli metresy, jej współczesnym odpowiednikiem są szefowie gabinetów politycznych, spin doktorzy lub wpływowi lobbyści. To osoby, które nie zawsze pełnią oficjalne funkcje państwowe z wyboru, ale mają bezpośredni, prywatny dostęp do liderów politycznych. Ich wpływ na decyzje państwowe odbywa się „za kulisami”, podobnie jak miało to miejsce w alkowach Wersalu.

Partnerzy „power couples”

W świecie biznesu i celebrytów odpowiednikiem mogą być partnerzy w tzw. power couples. Często żona lub mąż wpływowego biznesmena czy polityka nie zajmuje się tylko domem, ale aktywnie kreuje wizerunek partnera, zarządza jego fundacjami charytatywnymi i pełni rolę głównego stratega PR. Choć relacja jest oficjalna i małżeńska, mechanizm wpływu na otoczenie jest bardzo podobny do tego, którym posługiwały się metresy.

Influencerzy i ikony stylu

W kontekście kreowania trendów i mecenatu, współczesne influencerki z najwyższej półki pełnią podobną rolę społeczną. Dyktują, co jest modne, promują artystów i wyznaczają standardy estetyczne, którymi podążają miliony. Nie potrzebują do tego króla – ich „władcą” jest zasięg w mediach społecznościowych, ale mechanizm „podziwu i naśladownictwa” pozostaje ten sam.

Dlaczego instytucja metresy zniknęła?

Zmiana obyczajowości i demokratyzacja życia publicznego sprawiły, że „oficjalna kochanka” stałaby się dziś skandalem nie do zaakceptowania dla wyborców. Współczesne społeczeństwa wymagają od liderów transparentności. Ponadto, emancypacja kobiet pozwoliła im na sprawowanie władzy bezpośrednio – jako premierki, prezydentki czy prezeski korporacji. Kobieta o ambicjach Madame de Pompadour dzisiaj prawdopodobnie sama startowałaby w wyborach lub zarządzała globalnym funduszem inwestycyjnym, zamiast szukać wpływu poprzez relację z mężczyzną.