Postać Stepana Bandery, jednego z najbardziej kontrowersyjnych liderów ukraińskiego nacjonalizmu, do dziś budzi ogromne emocje i jest przedmiotem wielu dyskusji. Obok sporów o jego rolę w historii, często pojawiają się pytania dotyczące jego życia prywatnego, a nawet... wyglądu fizycznego. Jedną z najpopularniejszych ciekawostek na jego temat jest informacja o wyjątkowo niskim wzroście. Czy Stepan Bandera rzeczywiście miał zaledwie 158 cm wzrostu? Odpowiedź brzmi: tak, to prawda. Historyczne dokumenty i relacje świadków potwierdzają, że był człowiekiem bardzo niskiej i niepozornej postury.

Co mówią oficjalne dokumenty o wzroście Bandery?

Większość precyzyjnych informacji o wyglądzie fizycznym Stepana Bandery pochodzi z okresu jego młodości, kiedy to jako aktywny działacz ukraińskiego podziemia wielokrotnie trafiał w ręce polskiej policji.

W listopadzie 1928 roku, gdy 19-letni Bandera został po raz pierwszy aresztowany przez polskie władze za zorganizowanie nielegalnej manifestacji, policjanci sporządzili szczegółowy protokół rysopisu. W dokumentach tych czarno na białym zapisano, że młodzieniec mierzył 159 cm wzrostu. W innych policyjnych kartotekach oraz późniejszych aktach sądowych (np. z głośnego procesu warszawskiego w 1935 roku) pojawia się również liczba 158 cm.

Różnica jednego centymetra jest całkowicie naturalna i mogła wynikać z błędu pomiarowego lub pory dnia, w której dokonywano pomiaru. Bez wątpienia jednak Bandera należał do mężczyzn bardzo niskich, nawet jak na standardy pierwszej połowy XX wieku, kiedy średni wzrost Europejczyków wynosił około 165–170 cm.

Mit o 167 centymetrach

Co ciekawe, w relacjach niektórych jego bliskich współpracowników z późniejszych lat pojawiają się nieco inne liczby. Na przykład Stepan Mudryk, szef służby bezpieczeństwa OUN, w swoich wspomnieniach pisał, że Bandera miał około 167 cm wzrostu. Historycy traktują te doniesienia z dużym dystansem. Prawdopodobnie otoczenie Bandery, budując jego kult jako silnego, charyzmatycznego przywódcy, podświadomie (lub celowo) dodawało mu centymetrów, by w oczach zwolenników wyglądał na bardziej postawnego lidera. Niektóre ukraińskie źródła biograficzne podają też, że w wieku dojrzałym jego wzrost mógł wynosić około 162 cm, jednak to policyjne dokumenty z młodości pozostają najbardziej wiarygodnym, obiektywnym źródłem.

Niewielki wzrost i... miłość do koszykówki

Mimo bardzo skromnych warunków fizycznych, Stepan Bandera od najmłodszych lat wykazywał niezwykłą determinację i pasję do sportu. Co ciekawe, jedną z jego ulubionych dyscyplin była koszykówka (w ówczesnym języku ukraińskim nazywana košykivką). Choć dziś sport ten kojarzy się niemal wyłącznie z dwumetrowymi atletami, w latach 30. XX wieku Bandera – jako leworęczny i niezwykle zwinny gracz – radził sobie na boisku całkiem dobrze.

Oprócz koszykówki Bandera pasjonował się także:

• lekkoatletyką (potrafił m.in. robić pompki na jednej ręce),
• bieganiem i pływaniem,
• narciarstwem,
• szachami (które traktował jako doskonały trening strategicznego myślenia).

Choroba, która odcisnęła piętno na jego sylwetce

Niski wzrost Bandery mógł mieć również podłoże zdrowotne. Od wczesnego dzieciństwa cierpiał on na chroniczny gościec (reumatyzm stawowy). Choroba ta nie tylko sprawiała mu ogromny ból, ale też negatywnie wpływała na rozwój fizyczny.

Z powodu problemów ze stawami Bandera poruszał się w charakterystyczny, nieco nienaturalny sposób. Jego przyjaciel z czasów studenckich, Jarosław Rak, wspominał go jako człowieka niskiego i niepozornego, o nieproporcjonalnie długich nogach, który z powodu przebytych zapaleń stawów kolanowych chodził bardzo specyficznie. W późniejszych latach życia, zwłaszcza podczas pobytu na emigracji w Monachium, reumatyzm nasilił się do tego stopnia, że Bandera musiał czasami pomagać sobie laską.

Jak wygląd wpływał na jego charakter?

Wielu historyków i biografów zwraca uwagę, że niepozorna postura, chorowitość oraz niski wzrost mogły stać się źródłem głębokich kompleksów młodego Bandery. Według niektórych teorii to właśnie chęć zrekompensowania fizycznych niedoskonałości pchnęła go w stronę radykalizmu, skrajnej dyscypliny i bezwzględności.

Bandera od nastoletnich lat poddawał swoje ciało surowym próbom – biegał boso po śniegu, pościł, a nawet, jak wspominali jego koledzy, biczował się skórzanym pasem, by przygotować się na ewentualne tortury w przypadku aresztowania. Chciał udowodnić sobie i innym, że słabość fizyczna nie ma znaczenia, jeśli posiada się niezłomną wolę.

Niski wzrost i drobna budowa ciała kontrastowały z jego późniejszym wizerunkiem bezwzględnego lidera politycznego i terrorysty, który decydował o życiu i śmierci tysięcy ludzi. Bez względu na oceny jego działalności politycznej, fakt, że Stepan Bandera mierzył zaledwie 158–159 cm wzrostu, znajduje pełne potwierdzenie w zachowanych dokumentach historycznych.