Kiedy słyszymy słowo „Tatarka”, pierwszym skojarzeniem może być roślina (odmiana gryki) lub kobieta narodowości tatarskiej. Jeśli jednak zapytamy o Tatarkę w kontekście Kijowa, odpowiedź zaprowadzi nas w niezwykle klimatyczne i historyczne zakątki stolicy Ukrainy.

W Kijowie nazwa ta funkcjonuje przede wszystkim w dwóch znaczeniach: jako historyczna, pełna tajemnic dzielnica położona na malowniczych wzgórzach oraz jako popularny koncept gastronomiczny serwujący tradycyjną kuchnię Tatarów krymskich.

Tatarka jako historyczna dzielnica Kijowa

Tatarka (ukr. Татарка) to jedna z najbardziej urokliwych i tajemniczych dzielnic Kijowa, zlokalizowana w rejonie szewczenkowskim. Rozciąga się na malowniczych, zielonych wzgórzach pomiędzy Podolem, Łukianówką a legendarną górą Szczekawicą.

To miejsce zupełnie inne niż reszta Kijowa. Podczas gdy stolica Ukrainy kojarzy się z szerokimi alejami i monumentalną architekturą, Tatarka zachowała swój dawny, niemal prowincjonalny charakter. Znajdziemy tu wąskie, kręte uliczki, stare drewniane i murowane dworki z XIX wieku oraz dziką, bujną zieleń. Ze względu na brak regularnego planowania przestrzennego, spacer po Tatarce przypomina wędrówkę po labiryncie, który na każdym kroku odsłania nowe panoramy miasta.

Skąd wzięła się ta nazwa?

Nazwa dzielnicy pochodzi bezpośrednio od jej dawnych mieszkańców. W połowie XIX wieku na tych terenach osiedliło się około 60 ubogich rodzin tatarskich, pochodzących głównie z guberni niżnonowogrodzkiej. Zajmowali się oni przede wszystkim handlem, rzemiosłem oraz mydlarstwem (wyrobem mydła). Z czasem Tatarka stała się domem także dla ukraińskiej inteligencji i artystów, którzy szukali tu spokoju i natchnienia z dala od zgiełku wielkiego miasta.

Najważniejsze zabytki i sekrety Tatarki

Choć Tatarka leży blisko centrum Kijowa, zachowała atmosferę spokoju i odizolowania. Kryje w sobie kilka niezwykłych miejsc, które warto poznać:

• Meczet Ar-Rahma (Meczet Miłosierdzia): To pierwszy oficjalnie wybudowany meczet w Kijowie, wzniesiony na zboczach Szczekawicy. Jego budowa rozpoczęła się pod koniec XX wieku, a dziś stanowi on centrum życia religijnego kijowskich muzułmanów. Charakterystyczny minaret i kopuła meczetu są widoczne z wielu punktów dzielnicy.
• Cerkiew św. Makarego: Wyjątkowa, drewniana świątynia wzniesiona w 1897 roku. Jest to jedna z nielicznych zachowanych drewnianych cerkwi w Kijowie, która przetrwała burzliwe czasy sowieckie i do dziś zachwyca swoją kameralną architekturą.
• Góra Szczekawica: Wzgórze o ogromnym znaczeniu historycznym. Według staroruskich kronik (w tym „Powieści minionych lat”), to właśnie tutaj miał zostać pochowany legendarny książę Oleg (nazywany Proroczym), który zginął od ukąszenia węża. Choć współcześni naukowcy nie są w stanie jednoznacznie zweryfikować ani potwierdzić tego pochówku, legenda ta wciąż mocno działa na wyobraźnię.
• Smorodyński Zjazd (Smorodyńskyj uzwiz): Malownicza, wybrukowana ulica o stromym nachyleniu, która prowadzi w dół wzgórza. W jej pobliżu znajdowała się dawna letnia dymisja (rezydencja) Nikity Chruszczowa.
• Stanowisko Cyrylowskie (Kyryliwska stojanka): Choć formalnie znajduje się na granicy dzielnic, warto wspomnieć, że w 1893 roku słynny archeolog polskiego pochodzenia, Wikentij Chwojka, odkrył w tej okolicy ślady osadnictwa z epoki kamienia (sprzed ponad 25 000 lat p.n.e.). Znaleziono tam m.in. kości mamutów i prymitywne narzędzia.

Tatarka na talerzu – krymskotatarskie smaki w Kijowie

Mówiąc o „Tatarce w Kijowie”, nie sposób pominąć aspektu kulinarnego. W stolicy Ukrainy niezwykle popularna jest sieć restauracji o nazwie „Tatarka – Krymska Kuchnia” (Татарка Кримська кухня).

To miejsca, które serwują autentyczne dania tradycyjnej kuchni Tatarów krymskich. Po aneksji Krymu przez Rosję w 2014 roku, wielu Tatarów krymskich przeniosło się do Kijowa, przywożąc ze sobą swoje bogate dziedzictwo kulinarne. Lokale te słyną z:

• Czebureków (czebureki): Smażonych na głębokim tłuszczu, chrupiących pierogów z soczystym nadzieniem mięsnym, serowym lub warzywnym.
• Jantyków (jantyky): Podobnych do czebureków, ale pieczonych na suchej patelni i smarowanych masłem po upieczeniu, co czyni je lżejszą alternatywą.
• Pilawu (plow): Aromatycznego dania z ryżu, marchwi i baraniny lub wołowiny, doprawionego orientalnymi przyprawami.

Dla mieszkańców Kijowa i turystów restauracje te są nie tylko miejscem, gdzie można smacznie zjeść, ale również przestrzenią wspierania kultury i tożsamości Tatarów krymskich.

Ciekawostka: Proces Bejlisa

Z dzielnicą Tatarka wiąże się jedno z najgłośniejszych wydarzeń sądowych początku XX wieku w Imperium Rosyjskim – tzw. sprawa Bejlisa (1913 rok). Na terenie Tatarki znaleziono wówczas ciało młodego chłopca, a o morderstwo o charakterze rytualnym oskarżono żydowskiego robotnika, Mendla Bejlisa. Proces ten wywołał ogromne poruszenie na całym świecie i stał się symbolem walki z antysemityzmem (Bejlis został ostatecznie uniewinniony).

Tatarka w Kijowie to fascynujący miks kulturowy, w którym historia splata się z legendami, a tradycje prawosławne współistnieją z muzułmańskimi. Niezależnie od tego, czy szukamy ucieczki od miejskiego zgiełku na zielonych wzgórzach, czy chcemy spróbować wyjątkowych, krymskich smaków – Tatarka ma do zaoferowania coś naprawdę unikalnego.