To pytanie dotyka sedna francuskiej polityki imigracyjnej i jej postrzegania, zarówno w kraju, jak i na świecie. Francja, będąca mocarstwem z silną tradycją państwowości, armią i służbami porządkowymi, wydaje się mieć narzędzia do skutecznego egzekwowania prawa, w tym nakazów deportacji. Jednak rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana, a niska skuteczność w tym zakresie faktycznie podważa wiarygodność państwa.

Oto dlaczego brak lub niewystarczająca deportacja nielegalnych imigrantów kompromituje Francję.

Rozdźwięk między wizerunkiem a rzeczywistością

Francja od lat buduje wizerunek silnego państwa, które jest w stanie zapewnić bezpieczeństwo i porządek publiczny, a także skutecznie zarządzać swoimi granicami i terytorium. Niska skuteczność deportacji – pomimo wydawania dużej liczby nakazów opuszczenia terytorium (OQTF) – tworzy ogromny rozdźwięk między tym wizerunkiem a faktyczną zdolnością państwa do egzekwowania własnych decyzji.

W ubiegłych latach we Francji szacowano liczbę imigrantów o nieuregulowanym statusie na 600–900 tys. osób. W tym samym czasie liczba faktycznie przeprowadzonych deportacji utrzymywała się na bardzo niskim poziomie w stosunku do skali problemu (np. około 24 tys. w 2019 roku, a obecnie jeszcze niższym).

Kompromitacja krajowa:

• Utrata wiarygodności państwa: Obywatele, zwłaszcza w obliczu głośnych spraw kryminalnych z udziałem osób, które miały nakaz deportacji, postrzegają państwo jako "państwo upadłe" lub niezdolne do ochrony własnych obywateli.
• Wzrost polaryzacji politycznej: Nieskuteczność systemu staje się paliwem dla skrajnych i prawicowych partii politycznych, które wykorzystują ten argument do krytyki rządu i podważania zaufania do instytucji państwowych.
• Poczucie bezkarności: Niska egzekwowalność nakazów deportacji może prowadzić do poczucia bezkarności wśród osób przebywających we Francji nielegalnie, co z kolei może negatywnie wpływać na porządek publiczny i bezpieczeństwo.

Kompromitacja międzynarodowa:

• Osłabienie pozycji w UE: Francja jest jednym z kluczowych państw członkowskich Unii Europejskiej, które powinno być liderem w zarządzaniu migracją. Nieskuteczność w egzekwowaniu własnych decyzji deportacyjnych osłabia jej wiarygodność w negocjacjach dotyczących wspólnej polityki azylowej i migracyjnej, a także podważa zaufanie partnerów do jej zdolności kontroli strefy Schengen.
• Wątpliwości co do suwerenności: Niewystarczająca kontrola nad tym, kto przebywa na jej terytorium, podważa suwerenność państwa i jego zdolność do decydowania o własnym składzie demograficznym i bezpieczeństwie.

Bariery, które paraliżują system

Dlaczego tak silny kraj nie jest w stanie skutecznie deportować? Problem nie leży w braku siły militarnej czy policyjnej, lecz w skomplikowanym systemie barier prawnych, logistycznych i politycznych.

1. Przeszkody prawne i proceduralne

Francja, jako państwo prawa, ściśle przestrzega międzynarodowych konwencji i własnej konstytucji, co często utrudnia szybką deportację:

• Rada Konstytucyjna: Wprowadzenie zaostrzonych przepisów deportacyjnych jest często blokowane lub łagodzone przez Radę Konstytucyjną, która uchyla najbardziej kontrowersyjne zapisy ustaw, np. dotyczące zaostrzenia procedury łączenia rodzin czy ograniczenia dostępu do świadczeń socjalnych.
• Ochrona przed wydaleniem: Prawo francuskie przewiduje liczne zabezpieczenia przed deportacją, chroniące na przykład nieletnich, osoby przebywające w kraju od dłuższego czasu (choć nowa ustawa częściowo zniosła te zabezpieczenia dla osób stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego) lub te, które są w związku małżeńskim z obywatelem francuskim.
• Przewlekłość procedur: Procesy odwoławcze i biurokracja związane z rozpatrywaniem wniosków o azyl i wydawaniem ostatecznych nakazów są często długotrwałe, co daje imigrantom czas na ukrycie się lub złożenie kolejnych wniosków.

2. Brak współpracy krajów pochodzenia

To jest jeden z największych i najtrudniejszych do pokonania problemów. Deportacja jest niemożliwa, jeśli kraj pochodzenia nie chce przyjąć swojego obywatela lub nie wydaje dokumentów podróży:

• Brak dokumentów: Migranci często celowo pozbywają się paszportów i dowodów tożsamości, aby uniemożliwić lub opóźnić deportację. Wiele krajów pochodzenia odmawia współpracy w zakresie ustalania tożsamości i wydawania dokumentów potrzebnych do podróży powrotnej.
• Wpływy polityczne: Francja próbuje wywierać presję, np. uzależniając wydawanie wiz od dobrej współpracy państw pochodzenia przy readmisji ich obywateli. Jednak negocjacje z niektórymi krajami (np. z Maghrebu) są politycznie i dyplomatycznie bardzo trudne.

3. Bariery logistyczne i finansowe

Deportacja nie jest prostym i tanim procesem.

• Koszty: Koszty deportacji jednej osoby są bardzo wysokie, sięgając średnio 13 800 euro. W kontekście setek tysięcy osób z nakazami wyjazdu, jest to ogromne obciążenie budżetowe.
• Miejsca detencji: Niewystarczająca liczba miejsc w ośrodkach detencyjnych (ośrodkach zatrzymania administracyjnego) uniemożliwia zatrzymanie wszystkich oczekujących na deportację, co w praktyce oznacza, że wiele osób z nakazami pozostaje na wolności.

Podsumowując, kompromitacja Francji wynika z faktu, że jej silne organy ścigania i wojsko są bezsilne wobec złożonej sieci międzynarodowych zobowiązań, krajowych zabezpieczeń prawnych i braku współpracy dyplomatycznej. To paradoks, w którym siła państwa jest ograniczona przez jego własne zasady i międzynarodowe uwarunkowania, co w oczach opinii publicznej i partnerów międzynarodowych jest postrzegane jako słabość i nieskuteczność.