Choroba Alzheimera to jedno z tych schorzeń, które budzi ogromny lęk i jest otoczone wieloma mitami. Warto jednak wiedzieć, co na pewno wiemy o tej podstępnej przypadłości, aby móc lepiej zrozumieć jej naturę, a w razie potrzeby — skutecznie działać.

Czym jest choroba Alzheimera?

To, co wiadomo na pewno i co stanowi fundamentalną wiedzę o chorobie Alzheimera, to jej charakter. Jest to przewlekła, postępująca choroba neurozwyrodnieniowa mózgu. Nie jest to naturalna konsekwencja starzenia się, choć dotyka głównie osoby starsze.

Najczęstsza przyczyna otępienia

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną otępienia (demencji) na świecie, odpowiadając za ponad 60% wszystkich przypadków zespołów otępiennych. Otępienie to z kolei zespół objawów charakteryzujący się zaburzeniami funkcji poznawczych i zachowania, które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie w życiu codziennym.

Nieodwracalne zmiany w mózgu

Wiadomo na pewno, że w przebiegu choroby dochodzi do stopniowej utraty komórek nerwowych (proces neurodegeneracyjny) i nieodwracalnych zmian w mózgu. Kluczowe jest tu odkładanie się patologicznych białek:

• Beta-amyloidu: Tworzy on tzw. blaszki amyloidowe.
• Białka tau: Tworzy ono splątki neurofibrylarne.

Obecność tych nieprawidłowych białek prowadzi do śmierci neuronów, co skutkuje zmniejszeniem ilości substancji przekaźnikowych niezbędnych do prawidłowej pracy mózgu.

Objawy, które pojawiają się na pewno

Choroba Alzheimera rozwija się powoli i podstępnie, ale jej przebieg ma pewne charakterystyczne cechy, które z czasem stają się dominujące.

Utrata pamięci krótkotrwałej

Najwcześniejszym i głównym objawem jest utrata pamięci epizodycznej, czyli tej dotyczącej niedawnych wydarzeń. Chory może zapominać, co wydarzyło się danego dnia, o czym rozmawiał chwilę temu, ale jednocześnie doskonale pamięta wydarzenia sprzed lat. To właśnie utrata pamięci krótkotrwałej jest kluczowa dla wczesnej diagnozy.

Postępujące zaburzenia poznawcze i behawioralne

W miarę rozwoju choroby, na pewno pojawiają się i nasilają inne problemy:

• Trudności z mową (dobór słów, płynność).
• Dezorientacja w czasie i przestrzeni, nawet w dobrze znanych miejscach.
• Wahania nastroju i zmiany osobowości (np. apatia, drażliwość).
• Trudności w wykonywaniu codziennych czynności (ubieranie się, gotowanie).

Co zwiększa ryzyko zachorowania?

Choć dokładne i pojedyncze przyczyny choroby Alzheimera nie zostały w pełni określone, na pewno wiadomo, jakie czynniki znacząco zwiększają ryzyko jej wystąpienia.

Wiek — najważniejszy czynnik

Podeszły wiek jest głównym i najpewniejszym czynnikiem ryzyka. Choroba dotyka najczęściej osoby po 65. roku życia, a prawdopodobieństwo zachorowania podwaja się co pięć lat w przedziale wiekowym 65–85 lat.

Czynniki genetyczne i płeć

• Płeć żeńska: Kobiety chorują częściej niż mężczyźni.
• Genetyka: Choć większość przypadków (ok. 95%) to przypadki sporadyczne, występowanie choroby w najbliższej rodzinie (rodzice, rodzeństwo) zwiększa ryzyko zachorowania.

Czynniki naczyniowe i urazy

Wiadomo, że zdrowie serca i głowy są ze sobą ściśle powiązane. Czynniki, które zwiększają ryzyko chorób serca, jednocześnie podnoszą ryzyko Alzheimera i demencji naczyniowej:

• Nadciśnienie tętnicze.
• Wysoki poziom cholesterolu.
• Cukrzyca typu 2.
• Niezdrowy tryb życia (zła dieta, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu).
• Przebyte urazy głowy.

Leczenie i rokowanie — twarde fakty

W kwestii leczenia i rokowania istnieją niestety twarde i pewne fakty, które stanowią największe wyzwanie dla współczesnej medycyny.

Choroba jest nieuleczalna

Na chwilę obecną nie wynaleziono skutecznego lekarstwa przyczynowego na chorobę Alzheimera. Oznacza to, że nie ma metody, która całkowicie wyleczyłaby pacjenta lub zatrzymała proces neurodegeneracyjny.

Leczenie jest objawowe

Leczenie ma charakter wyłącznie objawowy. Polega na stosowaniu leków, które mają za zadanie:

• Spowolnić postęp otępienia (szacuje się, że leki mogą opóźnić ten proces o około 18 miesięcy).
• Zredukować zaburzenia zachowania (np. agresję, pobudzenie, wahania nastroju).

Wczesna diagnoza i szybkie wdrożenie leczenia mogą znacznie poprawić komfort życia chorego i jego opiekunów, a także wydłużyć czas, w którym pacjent zachowuje względną samodzielność.