Choć termin „choroby weneryczne” (łac. morbus venereus) jest wciąż powszechnie używany, w nowoczesnej medycynie został on zastąpiony bardziej precyzyjnym określeniem: choroby przenoszone drogą płciową (ang. Sexually Transmitted Diseases – STD) lub infekcje przenoszone drogą płciową (ang. Sexually Transmitted Infections – STI). Nazwa „weneryczne” pochodzi od imienia rzymskiej bogini miłości, Wenus, co jest historycznym nawiązaniem do drogi ich przenoszenia.

Choroby weneryczne to grupa schorzeń zakaźnych i pasożytniczych, których główną i najczęstszą drogą transmisji jest kontakt seksualny. Obejmuje to nie tylko stosunek waginalny, ale także kontakty oralne i analne. Patogeny odpowiedzialne za te infekcje mogą być przenoszone poprzez kontakt z płynami ustrojowymi (nasienie, wydzielina pochwowa, krew) lub ze skórą i błonami śluzowymi okolic intymnych osoby zakażonej.

Ważnym aspektem jest to, że wiele z tych infekcji, zwłaszcza w początkowym stadium, może przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo, co sprzyja ich nieświadomemu rozprzestrzenianiu się.

Jakie schorzenia zalicza się do chorób przenoszonych drogą płciową?

Lista schorzeń zaliczanych do tej grupy jest długa i obejmuje infekcje wywoływane przez różne typy patogenów: bakterie, wirusy, pierwotniaki, grzyby, a nawet pasożyty. Obecnie znanych jest ponad 40 drobnoustrojów, które mogą być przenoszone drogą płciową.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze i najczęściej występujące choroby weneryczne, podzielone ze względu na czynnik etiologiczny.

Choroby wywoływane przez bakterie

Infekcje bakteryjne są często uleczalne za pomocą odpowiednio dobranych antybiotyków.

• Kiła (Syphilis)

  • Czynnik etiologiczny: Krętek blady (Treponema pallidum).
  • Charakterystyka: Choroba o wieloetapowym przebiegu, która w nieleczonej postaci może prowadzić do poważnych powikłań, w tym uszkodzenia układu nerwowego, serca i skóry. W pierwszym stadium objawia się niebolesnym owrzodzeniem (wrzodem twardym) w miejscu wniknięcia bakterii.

• Rzeżączka (Gonorrhoea)

  • Czynnik etiologiczny: Dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoea).
  • Charakterystyka: U mężczyzn często powoduje zapalenie cewki moczowej z wyciekiem ropnej wydzieliny i bólem przy oddawaniu moczu. U kobiet często przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo, ale może prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej i niepłodności.

• Chlamydioza (Chlamydia)

  • Czynnik etiologiczny: Bakteria Chlamydia trachomatis.
  • Charakterystyka: Jedna z najczęstszych chorób wenerycznych. Często przebiega bezobjawowo, zwłaszcza u kobiet. Może powodować zapalenie cewki moczowej, pieczenie, świąd, upławy, a nieleczona jest częstą przyczyną niepłodności.

• Inne bakteryjne schorzenia: Wrzód miękki, ziarnica weneryczna pachwin (LGV).

Choroby wywoływane przez wirusy

Infekcje wirusowe są zazwyczaj nieuleczalne – można kontrolować ich objawy i przebieg, ale nie da się całkowicie wyeliminować wirusa z organizmu.

• Zakażenie wirusem HIV (AIDS)

  • Czynnik etiologiczny: Wirus ludzkiego niedoboru odporności (HIV).
  • Charakterystyka: Wirus atakuje układ odpornościowy, prowadząc do zespołu nabytego niedoboru odporności (AIDS). Przenoszony jest głównie drogą płciową oraz przez krew.

• Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV)

  • Czynnik etiologiczny: Wirus HPV.
  • Charakterystyka: Niektóre typy wirusa powodują powstawanie kłykcin kończystych (brodawek płciowych). Inne, wysokiego ryzyka onkologicznego, są główną przyczyną rozwoju raka szyjki macicy, a także nowotworów odbytu, prącia i gardła.

• Opryszczka narządów płciowych (Herpes genitalis)

  • Czynnik etiologiczny: Wirus opryszczki pospolitej (HSV).
  • Charakterystyka: Objawia się bolesnymi pęcherzykami i owrzodzeniami w okolicy narządów płciowych. Ma charakter nawracający.

• Wirusowe zapalenie wątroby (WZW B i C)

  • Czynnik etiologiczny: Wirusy HBV i HCV.
  • Charakterystyka: Choć główną drogą zakażenia jest kontakt z zakażoną krwią, wirusy te mogą być przenoszone także drogą płciową. Prowadzą do ostrego lub przewlekłego zapalenia wątroby.

Choroby wywoływane przez pierwotniaki i pasożyty

• Rzęsistkowica (Trichomoniasis)

  • Czynnik etiologiczny: Pierwotniak rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis).
  • Charakterystyka: Najczęstsza pierwotniakowa choroba weneryczna. U kobiet objawia się upławami, pieczeniem i świądem. U mężczyzn często przebiega bezobjawowo.

• Wszawica łonowa

  • Czynnik etiologiczny: Wesz łonowa.
  • Charakterystyka: Pasożytnicze zakażenie objawiające się silnym świądem w okolicy łonowej.

• Świerzb

  • Czynnik etiologiczny: Świerzbowiec ludzki.
  • Charakterystyka: Choć nie jest wyłącznie chorobą weneryczną, może być przenoszony przez bliski kontakt fizyczny, w tym seksualny.

Choroby wywoływane przez grzyby

• Kandydoza (Drożdżyca)
  • Czynnik etiologiczny: Drożdżaki z rodzaju Candida.
  • Charakterystyka: Zakażenie grzybicze błon śluzowych i skóry narządów płciowych. Objawia się świądem, obrzękiem, zaczerwienieniem i serowatymi upławami. Choć nie jest klasyfikowana wyłącznie jako STD, może być przenoszona drogą płciową, a leczenie partnera seksualnego jest często kluczowe w nawracających przypadkach.

Dlaczego profilaktyka jest tak ważna?

Choroby przenoszone drogą płciową stanowią poważny globalny problem zdrowotny. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) każdego dnia dochodzi do ponad miliona nowych zakażeń. Ryzyko zakażenia wzrasta wraz z liczbą partnerów seksualnych i niestosowaniem zabezpieczenia.

Najskuteczniejszą formą profilaktyki jest stosowanie prezerwatyw podczas każdego kontaktu seksualnego (waginalnego, analnego i oralnego), a także regularne wykonywanie badań przesiewowych, zwłaszcza w przypadku zmiany partnera lub podejrzenia ryzykownego kontaktu. Wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie, ponieważ pozwala na skuteczne leczenie (w przypadku infekcji bakteryjnych i pierwotniakowych) oraz na kontrolę i minimalizację ryzyka powikłań (w przypadku infekcji wirusowych).