Rosja u progu rewolucji, a właściwie już w jej trakcie, była prawdziwym tyglem ideologicznym. Obok siebie działały ugrupowania o skrajnie różnych wizjach przyszłości kraju – od liberałów chcących monarchii konstytucyjnej, po radykalnych socjalistów dążących do dyktatury proletariatu. Zrozumienie celów i różnic między Partią Kadetów, mienszewikami i bolszewikami jest kluczowe do pojęcia, dlaczego rewolucja potoczyła się tak, a nie inaczej.

Oto szczegółowe spojrzenie na te trzy kluczowe siły polityczne.

Partia Kadetów (Konstytucyjno-Demokratyczna)

Partia Konstytucyjno-Demokratyczna, nieformalnie zwana Partią Kadetów (skrót od K-D), była główną siłą liberalną w Rosji. Powstała w październiku 1905 roku.

Cele i ideologia Kadetów

Kadeci reprezentowali głównie rosyjską inteligencję, liberalną szlachtę i część burżuazji. Ich główne cele były typowe dla ugrupowań liberalnych:

• Ustrój polityczny: Początkowo dążyli do przekształcenia Imperium Rosyjskiego w monarchię konstytucyjną. Po rewolucji lutowej 1917 roku i obaleniu caratu, stali się głównym filarem Rządu Tymczasowego, opowiadając się za systemem parlamentarno-demokratycznym.
• Reforma rolna: Postulowali przeprowadzenie ograniczonej reformy rolnej. Obejmowała ona przydzielenie ziemi państwowej i apanażowej (należącej do rodziny carskiej) chłopom bezrolnym i małorolnym. W przypadku ziem obszarniczych dopuszczali częściowe wywłaszczenie, ale za wynagrodzeniem (odszkodowaniem) dla dotychczasowych właścicieli. To kluczowa różnica wobec socjalistów, którzy domagali się konfiskaty ziemi.
• Wojna: W czasie I wojny światowej opowiadali się za kontynuowaniem walki po stronie Ententy aż do zwycięstwa.

Kadeci byli zwolennikami ewolucyjnych zmian i praworządności, wierząc w możliwość stopniowej transformacji Rosji w nowoczesne państwo demokratyczne na wzór zachodni.

Mienszewicy (Mniejszość)

Mienszewicy (ros. mienszewik – będący w mniejszości) byli frakcją w ramach Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR), która wyłoniła się na II Zjeździe Partii w 1903 roku.

Cele i ideologia Mienszewików

Mienszewicy byli socjalistami, ale ich podejście do rewolucji było bardziej umiarkowane i zgodne z klasyczną interpretacją marksizmu.

• Droga do socjalizmu: Uważali, że Rosja nie jest jeszcze gotowa na rewolucję socjalistyczną i dyktaturę proletariatu. Zgodnie z teorią marksistowską, kraj musiał najpierw przejść przez etap burżuazyjno-demokratyczny (kapitalizm), aby proletariat stał się wystarczająco liczny i świadomy.
• Taktyka polityczna: Opowiadali się za współpracą z siłami liberalnymi (takimi jak Kadeci) w celu ustanowienia demokracji parlamentarnej. W 1917 roku poparli burżuazyjny Rząd Tymczasowy.
• Organizacja partii: Lider mienszewików, Julij Martow, postulował, aby partia była powszechna i demokratyczna, otwarta dla każdego, kto uznaje jej program.
• Reformy: Dążyli do wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy i ustaw socjalnych.

Mienszewicy, w przeciwieństwie do bolszewików, odrzucali rewolucyjne metody walki (zamach zbrojny) na rzecz reformizmu i legalnej działalności politycznej.

Bolszewicy (Większość)

Bolszewicy (ros. bolszewik – będący w większości) byli drugą frakcją SDPRR, której przewodził Włodzimierz Lenin.

Cele i ideologia Bolszewików

Bolszewicy byli radykalnymi rewolucyjnymi socjalistami (komunistami), dążącymi do natychmiastowego przejęcia władzy.

• Droga do socjalizmu: Uważali, że Rosja, choć nie w pełni uprzemysłowiona, może i powinna natychmiast przejść do rewolucji socjalistycznej. Odrzucali konieczność długiego etapu burżuazyjno-demokratycznego.
• Taktyka polityczna: Opowiadali się za przejęciem władzy na drodze zamachu zbrojnego i ustanowieniem dyktatury proletariatu. Odrzucali współpracę z siłami liberalnymi (Kadety) i umiarkowanymi socjalistami (Mienszewicy).
• Organizacja partii: Lenin dążył do stworzenia centralnie sterowanej, zdyscyplinowanej i elitarnej partii zawodowych rewolucjonistów.
• Reformy: Postulowali konfiskatę ziemi należącej do obszarników (bez odszkodowania) oraz wprowadzenie 8-godzinnego dnia pracy.

Bolszewicy byli najbardziej radykalną siłą, dążącą do obalenia istniejącego porządku siłą i zbudowania nowego, komunistycznego państwa.

Kluczowe różnice ideologiczne: Tabela porównawcza

Najważniejsze różnice między tymi trzema ugrupowaniami można podsumować w kilku punktach, które decydowały o ich wzajemnych relacjach i ostatecznym losie Rosji.

Wojna i rewolucja

Różnice te stały się szczególnie widoczne w 1917 roku:

1. Kadeci chcieli kontynuować wojnę i budować demokrację parlamentarną, będąc u władzy w Rządzie Tymczasowym.
2. Mienszewicy popierali Rząd Tymczasowy, wierząc w konieczność umocnienia demokracji burżuazyjnej jako etapu przejściowego, a ich program wzorował się na zachodnioeuropejskich socjalistach reformistach.
3. Bolszewicy, pod wodzą Lenina, wzywali do natychmiastowego zakończenia wojny i natychmiastowej rewolucji socjalistycznej, odrzucając jakąkolwiek współpracę z "burżuazyjnym" Rządem Tymczasowym.

To właśnie radykalizm i bezkompromisowa postawa bolszewików, połączona z hasłami "Pokój, ziemia i chleb", pozwoliły im zdobyć przewagę i ostatecznie przejąć władzę w Rewolucji Październikowej, delegalizując zarówno Kadetów, jak i marginalizując Mienszewików.