Korsyka to wyspa, która od wieków balansuje między wpływami Włoch i Francji, a jej tożsamość jest fascynującym splotem historii, kultury i nieustającej walki o odrębność. To, co o Korsyce i Korsykanach powie historyk, a co antropolog, doskonale ilustruje złożoność tej śródziemnomorskiej perły.

Historyk: Korsyka jako byt polityczny – od republiki do francuskiego departamentu

Dla historyka Korsyka jest przede wszystkim terytorium o burzliwej przeszłości, które wielokrotnie udowadniało swoją zdolność do funkcjonowania jako osobny byt polityczny.

Złoty wiek niepodległości

Kluczowym okresem, na który zwróci uwagę każdy historyk, jest XVIII wiek. Po stuleciach kontroli ze strony Republiki Genui, na wyspie narastały ruchy niepodległościowe.

1. Monarchia von Neuhoffa (1736): Choć była to krótka i nieudana próba, w 1736 roku powstańcy proklamowali Korsykę monarchią, wybierając na króla niemieckiego awanturnika, Teodora von Neuhoffa. Sam fakt proklamowania własnego państwa jest dowodem na dążenie do odrębności politycznej.
2. Republika Korsykańska (1755–1769): To jest prawdziwy historyczny "gwóźdź programu". W 1755 roku Korsyka ogłosiła niepodległość i proklamowała Republikę Korsykańską pod przywództwem Pasquale Paolego – korsykańskiego generała i patrioty.
3. Pierwsza konstytucja: Co najważniejsze, Republika Korsykańska uchwaliła pierwszą na świecie konstytucję (napisaną w języku włoskim), która miała charakter demokratyczny i oświeceniowy. To nie jest tylko akt symboliczny; to dowód na pełną dojrzałość polityczną i prawną do bycia suwerennym państwem.

Sprzedaż i walka

Niestety, ten krótki okres suwerenności zakończył się, gdy w 1768 roku Genua zrzekła się pretensji do wyspy na rzecz Francji w zamian za umorzenie długów. Mimo zbrojnego oporu Paolego, Francuzi zwyciężyli w 1769 roku. Od tego momentu Korsyka stała się częścią Francji, choć walka o autonomię i niepodległość trwa do dziś, czego dowodem są działające na wyspie ruchy separatystyczne, takie jak Front Narodowego Wyzwolenia Korsyki (FLNC), oraz umiarkowane dążenia do poszerzenia autonomii regionalnej.

Podsumowując z perspektywy historyka: Korsyka była w pełni ukształtowanym, choć krótkotrwałym, osobnym bytem politycznym i państwowym w XVIII wieku, a jej historia to ciągła walka o zachowanie odrębności w obliczu dominacji obcych mocarstw.

Antropolog: Korsykanie jako naród – język, kultura i vendetta

Antropolog, w przeciwieństwie do historyka skupionego na datach i traktatach, spojrzy na Korsykanów przez pryzmat kultury, języka, tradycji i poczucia wspólnej tożsamości, czyli na to, co tworzy naród lub grupę etniczną.

Język jako rdzeń tożsamości

Najważniejszym czynnikiem narodowotwórczym dla antropologa jest język korsykański (lingua corsa).

• Odrębność: Język korsykański to język romański, który ma silne powiązania z dialektami włoskimi (zwłaszcza toskańskim w części północnej) i dialektami sardyńskimi w części południowej. Co ciekawe, był to pierwszy język Napoleona Bonaparte, który francuskiego nauczył się dopiero w wieku 10 lat.
• Walka o przetrwanie: Mimo że UNESCO klasyfikuje korsykański jako język "zdecydowanie zagrożony", jest on aktywnie promowany i używany, co jest kluczowe dla zachowania odrębnej tożsamości. Dążenie do większej promocji języka korsykańskiego jest jednym z głównych postulatów ruchów autonomicznych.

Unikalna kultura i tradycje

Antropolog zwróci uwagę na unikalne cechy kultury korsykańskiej, które odróżniają ją od francuskiej i włoskiej:

• Etnogeneza: Korsykanie są rdzenną ludnością wyspy, a ich etnogeneza jest wynikiem wpływów wielu grup etnicznych (w tym romanizacji między III w. p.n.e. a I w. n.e.).
• Kultura ludowa: Wyróżnia się piętrowe budownictwo kamienne, oryginalny folklor muzyczny, a zwłaszcza pieśni-płacze (lamenty), które są unikalnym wyrazem emocji i historii.
• Vendetta: Choć dziś jest to zjawisko historyczne, tradycyjny zwyczaj vendetty (prywatnej zemsty) był przez wieki ważnym elementem struktury społecznej i prawa zwyczajowego, świadczącym o silnej, niezależnej od państwa centralnego, organizacji klanowej.
• Poczucie odrębności: Korsykanie dążą do uznania ich za mniejszość narodową we Francji, co jest wyraźnym sygnałem ich subiektywnego poczucia odrębności.

Podsumowując z perspektywy antropologa: Korsykanie posiadają wszystkie kluczowe elementy do określenia ich jako osobny naród lub co najmniej wyraźnie odrębną grupę etniczną: własny język, unikalne dziedzictwo kulturowe, wspólną historię i silne, zbiorowe poczucie tożsamości, które aktywnie manifestują w dążeniu do autonomii.

Ciekawostka na koniec

Warto pamiętać, że tożsamość narodowa często jest definiowana przez elity, takie jak pisarze, historycy i uczeni. W przypadku Korsyki, uniwersytet w Corte, nazwany na cześć Pasquale Paolego, jest często postrzegany jako twierdza młodych nacjonalistów i kolebka kulturalna, która aktywnie pracuje nad ideowym fundamentem korsykańskiego ruchu narodowego. To pokazuje, jak historia i antropologia łączą się w teraźniejszości, kształtując przyszłe losy wyspy.