To bardzo ciekawe pytanie, które dotyka sedna procesu dekolonizacji i skomplikowanej historii Azji Południowo-Wschodniej. Odpowiedź kryje się w specyfice francuskiej administracji kolonialnej oraz w głęboko zakorzenionych różnicach historycznych, kulturowych i etnicznych między poszczególnymi terytoriami.

Co wchodziło w skład Indochin Francuskich?

Francuskie Indochiny (fr. Indochine française) były federacją terytoriów kolonialnych i protektoratów, utworzoną przez Francję w latach 1887–1893. Nie składały się one wyłącznie z trzech dzisiejszych państw.

W skład Indochin Francuskich wchodziły:

1. Wietnam, który Francuzi podzielili na trzy odrębne jednostki administracyjne:
   • Kochinchina (Nam Bộ) – kolonia bezpośrednio rządzona przez Francję (południe Wietnamu).
   • Annam (Trung Bộ) – protektorat (środkowy Wietnam).
   • Tonkin (Bắc Bộ) – protektorat (północny Wietnam).
2. Kambodża – protektorat.
3. Laos – protektorat (dołączony w 1893 roku).
4. Guangzhouwan (Kwang-Chou-Wan) – terytorium wydzierżawione na południowym wybrzeżu Chin, w prowincji Guangdong (dołączone w 1898 roku).

Dlaczego powstały tylko Kambodża, Laos i Wietnam?

Klucz do zrozumienia tego, dlaczego z pięciu głównych jednostek administracyjnych (trzy wietnamskie, Laos, Kambodża) i jednego terytorium wydzierżawionego powstały ostatecznie tylko trzy niepodległe państwa, leży w dwóch głównych czynnikach: zwrocie terytoriów chińskich oraz historycznej i etnicznej jedności Wietnamu.

1. Los Guangzhouwan: Zwrot Chinom

Najłatwiejsza do wyjaśnienia jest kwestia Guangzhouwan. Było to terytorium wydzierżawione od Chin, a nie historyczna część Półwyspu Indochińskiego. Po II wojnie światowej, w 1946 roku, Francja zwróciła to terytorium Republice Chińskiej. Tym samym, przestało ono być częścią Indochin Francuskich na długo przed pełną dekolonizacją.

2. Historyczne uzasadnienie: Jedność Wietnamu

Najważniejszym czynnikiem było to, że Wietnam, mimo francuskiego podziału, był historycznie i kulturowo jednym państwem (zwanym w przeszłości Dai Viet lub Annam).

• Francuska strategia "dziel i rządź": Francuzi celowo podzielili Wietnam na trzy części (Kolonię Kochinchiny i Protektoraty Annamu i Tonkinu), aby osłabić poczucie jedności narodowej i ułatwić zarządzanie.
• Ruch niepodległościowy: Wietnamski ruch niepodległościowy, zdominowany przez Việt Minh pod wodzą Hồ Chí Minha, walczył o zjednoczony i niepodległy Wietnam – a nie o trzy osobne państwa: Kochinchinę, Annam i Tonkin. To dążenie do jedności było silniejsze niż narzucone podziały kolonialne.
• Konferencja Genewska (1954): Po klęsce Francji pod Dien Bien Phu w 1954 roku, na Konferencji Genewskiej, uznano suwerenność Kambodży i Laosu. W przypadku Wietnamu, mimo dążenia Việt Minhu do natychmiastowego zjednoczenia, podjęto decyzję o tymczasowym podziale wzdłuż 17. równoleżnika na Wietnam Północny (komunistyczny) i Wietnam Południowy (niekomunistyczny), z planem przeprowadzenia wyborów zjednoczeniowych w przyszłości. Ostatecznie, po wojnie wietnamskiej (II wojnie indochińskiej), Wietnam został zjednoczony w 1975 roku.

3. Historyczne uzasadnienie: Odrębność Laosu i Kambodży

Kambodża i Laos, choć również pod protektoratem francuskim, miały własne, długie i odrębne historie, tożsamości etniczne (Khmerowie i Laotańczycy) oraz monarchie.

• Kambodża: Była spadkobierczynią potężnego Imperium Khmerskiego. Francja interweniowała w XIX wieku, częściowo po to, by chronić Kambodżę przed zakusami Wietnamu i Syjamu (Tajlandii), co było jednym z powodów utworzenia protektoratu.
• Laos: Podobnie, Laos składał się z królestw (np. Luang Prabang) i miał odrębną kulturę i język, różniący się od wietnamskiego i khmerskiego.

Te historyczne i kulturowe różnice sprawiły, że ruchy niepodległościowe w Laosie i Kambodży dążyły do utworzenia własnych, odrębnych państw narodowych, a nie do połączenia się z Wietnamem. Francuska administracja kolonialna, choć łączyła te terytoria w federację, szanowała ich odrębne statusy jako protektoratów z lokalnymi władcami (królami i cesarzem w Annamie i Kambodży).

Podsumowanie uzasadnienia historycznego

Podsumowując, podział na Kambodżę, Laos i Wietnam miał silne uzasadnienie historyczne i kulturowe, które przetrwało francuską administrację kolonialną:

Ostatecznie, tożsamość narodowa Wietnamczyków, Khmerów i Laotańczyków okazała się silniejsza niż sztuczne granice kolonialne, co zaowocowało powstaniem trzech niepodległych państw, z których Wietnam, po latach walk, zjednoczył swoje historyczne terytorium.