Nikolaus „Klaus” Barbie to jedna z najbardziej mrocznych postaci w historii II wojny światowej, niemiecki oficer SS i funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa (SD), który zyskał niesławny przydomek „Rzeźnika z Lyonu”. Jego nazwisko jest synonimem bezwzględnego okrucieństwa, szczególnie w kontekście walki z francuskim ruchem oporu i prześladowań Żydów.

Kim był Klaus Barbie?

Klaus Barbie urodził się w 1913 roku w Godesbergu w Nadrenii. W 1935 roku wstąpił do SS, a kilka lat później do NSDAP, szybko pnąc się po szczeblach kariery w nazistowskim aparacie.

Jego kluczowa, a zarazem najbardziej zbrodnicza rola, rozpoczęła się w listopadzie 1942 roku, kiedy objął stanowisko szefa IV Sekcji Gestapo (odpowiedzialnej za walkę z ruchem oporu i Żydami) w Lyonie, we Francji okupowanej przez III Rzeszę.

W ciągu zaledwie 18 miesięcy, do wyzwolenia miasta przez aliantów latem 1944 roku, Barbie i jego podwładni wprowadzili w Lyonie reżim terroru. Jego siedziba mieściła się w Hotelu Terminus, który stał się synonimem katowni.

Zbrodnie „Rzeźnika z Lyonu”

Barbie był osobiście zaangażowany w tortury i morderstwa. Szacuje się, że ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za śmierć ponad 4000 osób oraz deportację 7500 Żydów do obozów zagłady, z których większość zginęła w Auschwitz.

Jego zbrodnie, za które później stanął przed sądem, zostały zakwalifikowane jako zbrodnie przeciwko ludzkości.

Najbardziej znane akty okrucieństwa

1. Aresztowanie Jeana Moulina: Jedną z jego najgłośniejszych ofiar był Jean Moulin, jeden z najważniejszych liderów francuskiego ruchu oporu (Résistance). Moulin został aresztowany w czerwcu 1943 roku i był osobiście torturowany przez Barbiego. Zmarł w lipcu 1943 roku w drodze do Niemiec, nie wydając żadnych informacji.
2. Masakra w Izieu (Deportacja Dzieci): W kwietniu 1944 roku Barbie nadzorował aresztowanie 44 żydowskich dzieci i ich nauczycieli z domu dziecka w małej wiosce Izieu, około 50 km od Lyonu. Wszystkie dzieci i ich opiekunowie zostali deportowani do Auschwitz, gdzie większość z nich natychmiast trafiła do komór gazowych. To była jedna z najbardziej wstrząsających zbrodni, za którą Barbie był sądzony.
3. Tortury i przesłuchania: Barbie słynął z sadyzmu i osobiście uczestniczył w przesłuchaniach, stosując brutalne metody, takie jak bicie gumowymi pałkami, zanurzanie w lodowatej lub wrzącej wodzie, czy wieszanie ofiar głową w dół. Miał też obsesję na punkcie schwytania alianckiej agentki Virginii Hall, która miała protezę nogi, nazywając ją „tą kulawą suką”.

Ucieczka i powojenne życie

Po wojnie Klaus Barbie uniknął natychmiastowej odpowiedzialności. Co ciekawe, zamiast zostać wydanym francuskiemu wymiarowi sprawiedliwości, został zwerbowany przez amerykańskie służby wywiadowcze (Korpus Kontrwywiadu Armii Stanów Zjednoczonych – CIC). Amerykanie wykorzystywali jego antykomunistyczne nastawienie i wiedzę na temat francuskich działań wywiadowczych w okupowanych Niemczech.

Kiedy francuskie żądania ekstradycji nasiliły się, w 1951 roku amerykańskie służby pomogły Barbie i jego rodzinie uciec do Ameryki Południowej, korzystając z tzw. „szczurzego szlaku” (rat line).

Barbie osiedlił się w Boliwii, gdzie przyjął nazwisko Klaus Altmann. Przez lata prowadził tam dostatnie życie, pracując jako doradca ds. bezpieczeństwa dla dyktatorskich reżimów, doradzając w kwestii tłumienia opozycji poprzez tortury.

Proces i kara

W 1971 roku Barbie został wytropiony i rozpoznany w Boliwii przez słynnych „łowców nazistów” – Serge’a i Beate Klarsfeldów. Jednak dopiero po zmianie rządu w Boliwii, w 1983 roku, został aresztowany i wydany Francji. W 1983 roku Stany Zjednoczone oficjalnie przeprosiły Francję za pomoc udzieloną Barbiemu w ucieczce.

Wyrok

Proces Klausa Barbiego rozpoczął się 11 maja 1987 roku w Lyonie. Był to jeden z najważniejszych i najbardziej symbolicznych procesów we Francji, a także pierwsza sprawa dotycząca zbrodni przeciwko ludzkości.

• Zarzuty: Zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym deportacja dzieci z Izieu, masowe aresztowania i deportacje Żydów oraz tortury i morderstwa członków ruchu oporu.
• Wcześniejsze wyroki: Przed ekstradycją Barbie został dwukrotnie skazany na śmierć in absentia (zaocznie) przez francuskie sądy wojskowe (w 1947 i 1954 roku).
• Ostateczna kara: 4 lipca 1987 roku Klaus Barbie został uznany za winnego zbrodni przeciwko ludzkości i skazany na dożywocie.

Klaus Barbie zmarł w więzieniu w Lyonie 25 września 1991 roku w wieku 77 lat, z powodu białaczki. Do końca życia pozostawał bez skruchy, przekonany o słuszności swojej wojennej misji. Jego proces stał się kamieniem milowym w międzynarodowym prawie karnym, zwłaszcza w zakresie ścigania zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.

Ciekawostka: Proces Barbiego był wydarzeniem o ogromnym znaczeniu, przyciągającym setki dziennikarzy z całego świata. Był to moment, w którym naród francuski po raz kolejny zmierzył się z mroczną spuścizną czasów okupacji.