Wielu z nas marzy o sportowym samochodzie, luksusowym jachcie czy prywatnym odrzutowcu. Jednak droga do posiadania takich dóbr często wiedzie przez gąszcz przepisów podatkowych. Choć w polskim systemie prawnym nie znajdziemy jednej ustawy zatytułowanej „Podatek od luksusu”, to w rzeczywistości państwo potrafi upomnieć się o dodatkowe pieniądze od osób, które stać na więcej. Jak to wygląda w praktyce u nas, a jak radzą sobie z tym inne kraje?

Podatek od luksusu w Polsce – ukryty, ale obecny

W Polsce pojęcie podatku od towarów luksusowych jest rozproszone w różnych daninach. Nie mamy jednego, konkretnego procentu doliczanego do drogiego zegarka czy torebki od projektanta, ale istnieją mechanizmy, które pełnią tę funkcję.

Najbardziej jaskrawym przykładem jest akcyza na samochody osobowe. Jeśli decydujesz się na auto z silnikiem o pojemności powyżej 2000 cm³, stawka akcyzy drastycznie rośnie – z 3,1% do aż 18,6% wartości pojazdu. To w praktyce oznacza, że kupując luksusową limuzynę lub potężnego SUV-a, oddajesz państwu niemal jedną piątą jego wartości tylko w ramach tego jednego podatku.

Kolejnym elementem jest tzw. danina solidarnościowa. Wprowadzona w 2019 roku, dotyczy osób fizycznych, których dochody w roku podatkowym przekroczyły 1 milion złotych. Nadwyżka ponad tę kwotę jest opodatkowana dodatkową stawką 4%. Choć formalnie jest to podatek dochodowy, w powszechnym odczuciu uznaje się go za formę opodatkowania wysokiego standardu życia.

Co z jachtami i samolotami?

W Polsce posiadanie jachtu czy prywatnego helikoptera nie wiąże się z dedykowanym podatkiem od posiadania (jak ma to miejsce np. we Włoszech). Obowiązują jednak standardowe opłaty, takie jak VAT (23%) oraz podatki od nieruchomości, jeśli luksusowe dobro jest trwale związane z gruntem (np. luksusowa rezydencja). Warto jednak pamiętać, że koszty utrzymania i rejestracji takich jednostek są monitorowane przez organy skarbowe w ramach kontroli tzw. nieujawnionych źródeł przychodów.

Jak luksus opodatkowuje świat?

Podejście do opodatkowania bogactwa różni się drastycznie w zależności od szerokości geograficznej. Niektóre kraje traktują to jako główne narzędzie redystrybucji dóbr, inne zaś sparzyły się na takich przepisach.

Włochy i "podatek od marzeń"

Włochy są znane z restrykcyjnego podejścia do luksusu. Wprowadzono tam specjalne podatki od posiadania luksusowych samochodów o dużej mocy (tzw. superbollo), a także opłaty od jachtów i prywatnych samolotów. Efekt? Wiele luksusowych jednostek pływających uciekło z włoskich portów do sąsiedniej Chorwacji lub na Maltę, co pokazało, że zbyt wysoki podatek od luksusu może uderzyć w lokalną gospodarkę i turystykę.

Francja i podatek od nieruchomości

Francja przez lata posiadała podatek ISF (Impôt de solidarité sur la fortune), który obejmował cały majątek najbogatszych. Obecnie został on przekształcony w IFI, który skupia się wyłącznie na luksusowych nieruchomościach. Jeśli wartość Twoich posiadłości przekracza 1,3 mln euro, musisz liczyć się z progresywnym podatkiem, który może być dość dotkliwy dla portfela.

Chiny – luksus jako wsparcie budżetu

Chiny to jeden z największych rynków dóbr luksusowych na świecie, ale też jeden z najdroższych pod względem podatkowym. Importowane towary, takie jak biżuteria, kosmetyki z wyższej półki czy drogie alkohole, są obłożone wysokimi cłami i podatkami konsumpcyjnymi, które mogą podnieść cenę produktu o kilkadziesiąt procent w stosunku do cen europejskich.

Czy podatek od luksusu ma sens?

Ekonomiści od lat spierają się o skuteczność takich danin. Z jednej strony argumentuje się, że osoby najzamożniejsze powinny w większym stopniu partycypować w kosztach funkcjonowania państwa. Z drugiej strony, historia pokazuje, że luksus jest niezwykle mobilny.

Przykładem może być USA z początku lat 90. Wprowadzono tam 10-procentowy podatek od luksusowych łodzi, samochodów i biżuterii. Efekt był opłakany: sprzedaż jachtów spadła tak drastycznie, że tysiące osób pracujących w stoczniach straciły pracę, a wpływy do budżetu z tytułu zasiłków dla bezrobotnych przewyższyły zyski z nowego podatku. Przepisy szybko uchylono.

Ciekawostka: Co uznajemy za luksus?

Definicja luksusu zmienia się wraz z rozwojem społeczeństwa. W XVIII wieku w Anglii istniał podatek od okien – im więcej ich miałeś, tym więcej płaciłeś, bo duże, przeszklone domy były symbolem ogromnego bogactwa. Z kolei w Rosji Piotra I istniał podatek od bród, który miał zmusić szlachtę do przyjęcia zachodnich wzorców wyglądu.

Dziś luksusem dla fiskusa coraz częściej staje się nie tylko przedmiot, ale i wpływ na środowisko. Wiele nowoczesnych systemów podatkowych zaczyna łączyć "podatek od luksusu" z ekologią, nakładając wyższe opłaty na prywatne odrzutowce czy paliwożerne superauta, co ma być formą kary za wysoki ślad węglowy.

Podsumowanie sytuacji w Polsce

Obecnie w Polsce nie zanosi się na wprowadzenie jednego, spójnego podatku od luksusu. Rządzący wolą operować akcyzą oraz modyfikacjami w progach podatkowych. Dla przeciętnego konsumenta najważniejszym "podatkiem od luksusu" pozostaje 23-procentowa stawka VAT, która obejmuje większość towarów uznawanych za ponadpodstawowe, podczas gdy produkty pierwszej potrzeby często korzystają z obniżonych stawek (5% lub 8%).