Hasło „Wolna Rożawa” to okrzyk solidarności i poparcia dla autonomicznego regionu w północno-wschodniej Syrii, który oficjalnie nazywa się Autonomiczna Administracja Północnej i Wschodniej Syrii (AANES), a w języku kurdyjskim znany jest właśnie jako Rożawa (czyli Zachodni Kurdystan).

To hasło jest czymś więcej niż tylko wołaniem o niepodległość. Kryje się za nim wizja radykalnie nowego społeczeństwa, które Kurdowie i Kurdyjki, wraz z innymi grupami etnicznymi, zaczęli budować w warunkach wojny domowej w Syrii.

Co oznacza hasło „Wolna Rożawa”?

Rożawa stała się w ostatnich latach symbolem rewolucyjnego eksperymentu politycznego i społecznego, opartego na ideach demokratycznego konfederalizmu. Jest to koncepcja stworzona przez uwięzionego przywódcę Partii Pracujących Kurdystanu (PKK), Abdullaha Öcalana, która zakłada:

1. Demokrację oddolną i decentralizację: Władza ma być przeniesiona z poziomu państwowego na poziom lokalnych kantonów, zarządzanych przez lokalne rady w duchu anarchistycznego socjalizmu. Podstawową jednostką jest komuna, co ma dawać obywatelom realny wpływ na decyzje.
2. Wyzwolenie kobiet (Jineologia): Rożawa jest znana z silnej roli kobiet w polityce i wojsku. Hasło „Jin, Jiyan, Azadi!” (Kobieta, Życie, Wolność!) stało się międzynarodowym symbolem tego ruchu.
3. Ekologia i wielokulturowość: Ruch kurdyjski w Rożawie z założenia działa na rzecz wolności i praw, niezależnie od narodowości, a na jej terenie mieszka wiele grup o różnym pochodzeniu i kulturze.

Zatem „Wolna Rożawa” oznacza realizację tej wizji: wolność od opresyjnych państw narodowych (Syrii, Turcji), wolność od dominującego patriarchatu i wolność do budowania społeczeństwa opartego na zasadach demokracji bezpośredniej, równości i ekologii.

Dlaczego realizacja tej wizji jest obecnie nierealna?

Mimo że Rożawa była pod wieloma względami "namiastką pokoju" i "enklawą codzienności" w ogarniętej wojną Syrii, a eksperyment ten stał się "kapitalnym laboratorium politycznym", jej przetrwanie i pełna realizacja ideałów jest obecnie niezwykle trudna, a wręcz nierealna, z powodu skomplikowanej sytuacji geopolitycznej.

1. Brak uznania międzynarodowego i wewnętrznego

Autonomia Rożawy, istniejąca de facto od 2014 roku, nigdy nie została uznana przez rząd w Damaszku, czyli oficjalne władze Syrii. Brak formalnego statusu prawnego na arenie międzynarodowej sprawia, że region jest politycznie bezbronny.

2. Wrogie nastawienie Turcji

Turcja, państwo członkowskie NATO, jest największym wrogiem Rożawy i kurdyjskiego ruchu wolnościowego. Prezydent Recep Tayyip Erdoğan uważa Partię Unii Demokratycznej (PYD), która jest politycznym trzonem Rożawy, za syryjską filię Partii Pracujących Kurdystanu (PKK), którą Turcja uznaje za organizację terrorystyczną.

• Interwencje militarne: Turcja wielokrotnie prowadziła operacje militarne wymierzone w kurdyjskie siły w północnej Syrii.
• Wojna o wodę: Ankara jest oskarżana o celowe łamanie umów i ograniczanie przepływu wody z Eufratu do Syrii, co prowadzi do kryzysu humanitarnego w Rożawie. Używanie wody jako broni jest uznawane za zbrodnię wojenną.

Dla Ankary istnienie Rożawy jako demokratycznego laboratorium politycznego i przykładu kurdyjskiego samozarządzania było nie do zaakceptowania.

3. Zmiana sytuacji w Syrii i porozumienie z Damaszkiem

W ostatnim czasie (według doniesień z początku 2026 roku) sytuacja uległa drastycznej zmianie. Rząd syryjski podjął kroki w celu zakończenia de facto autonomii. Co więcej, Syryjskie Siły Demokratyczne (SDF), będące armią Rożawy, zadeklarowały wejście w struktury państwa syryjskiego na mocy porozumienia z nowym prezydentem Syrii.

Takie posunięcie, choć może być taktycznym krokiem mającym na celu ochronę przed turecką agresją, oznacza w praktyce koniec niezależnego, autonomicznego zarządzania i podporządkowanie się Damaszkowi, co jest sprzeczne z ideą "Wolnej Rożawy".

4. Brak silnych sojuszników

W regionie Kurdowie "nie mają wielu potencjalnych sojuszników". Choć w przeszłości SDF współpracowały z USA w walce z Państwem Islamskim, wsparcie to było często niepewne i uzależnione od zmieniającej się polityki zagranicznej mocarstw. W obliczu wrogiego nastawienia Turcji, Iranu i Syrii, a także niestabilnej sytuacji w Iraku, Kurdowie są zmuszeni do lawirowania i szukania trudnych kompromisów, co ogranicza ich pole manewru i możliwość pełnej realizacji ideałów wolnościowych.

Wszystkie te czynniki sprawiają, że utopijna i rewolucyjna wizja Wolnej Rożawy jako w pełni niezależnego i demokratycznego regionu, realizującego zasady demokratycznego konfederalizmu, pozostaje obecnie w sferze marzeń i ideologicznego celu, a nie realnej, trwałej struktury politycznej.