Na czym polegała krótkowzroczność króla podczas Hołdu Pruskiego?

Hołd Pruski lenno Albrecht Hohenzollern

Hołd Pruski konsekwencje Długofalowe zagrożenie lenno Sukcesja Hohenzollernów błąd

Gość (37.30.*.*)

2 dni temu

Odpowiedź:

Hołd Pruski z 1525 roku, uwieczniony na słynnym obrazie Jana Matejki, to moment, który na pierwszy rzut oka wydawał się wielkim triumfem polskiego króla Zygmunta I Starego. Ostatni wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, Albrecht Hohenzollern, klękał przed polskim monarchą, a państwo zakonne przekształcało się w świeckie Prusy Książęce, lenno Korony. Jednak to, co historycy często określają mianem „krótkowzroczności króla”, odnosi się do dalekosiężnych, negatywnych konsekwencji tej decyzji, które ujawniły się dopiero w kolejnych stuleciach.

Krótkowzroczność Zygmunta Starego polegała głównie na niedocenieniu przyszłego zagrożenia i wybraniu rozwiązania tymczasowo korzystnego kosztem bezpieczeństwa państwa w dłuższej perspektywie.

Dwa główne zarzuty wobec decyzji Zygmunta Starego

Historyczna krytyka skupia się na dwóch kluczowych elementach Traktatu Krakowskiego z 1525 roku, którego dopełnieniem był Hołd Pruski:

1. Niewcielenie Prus do Korony

Wielu ówczesnych doradców i późniejszych historyków uważało, że Polska, będąca u szczytu potęgi, powinna była całkowicie zlikwidować państwo zakonne i wcielić Prusy do Korony jako Prusy Królewskie (tak jak stało się to po II pokoju toruńskim w 1466 roku z Pomorzem Gdańskim i Warmią).

Argument krytyków: Zakon Krzyżacki był już tylko cieniem dawnej potęgi, wyczerpany wojnami i pozbawiony racji bytu w chrześcijańskiej Europie. Wcielenie Prus Książęcych na stałe wyeliminowałoby to źródło konfliktu i wzmocniło polską kontrolę nad Bałtykiem.
Decyzja króla: Zamiast tego, Zygmunt I Stary zdecydował się na sekularyzację państwa zakonnego i utworzenie dziedzicznego lenna dla Albrechta Hohenzollerna.

2. Klauzula o dziedziczeniu (Sukcesja Hohenzollernów)

To właśnie ten zapis okazał się najbardziej zgubny w skutkach i jest najczęściej przywoływany jako dowód na polityczną krótkowzroczność.

Traktat Krakowski gwarantował prawo do dziedziczenia Księstwa Pruskiego męskim potomkom Albrechta. Co gorsza, w przypadku wygaśnięcia jego linii, prawo to przechodziło na braci Albrechta z linii brandenburskiej Hohenzollernów.

Długofalowy skutek: W 1618 roku, po bezpotomnej śmierci Albrechta Fryderyka (syna Albrechta), władzę nad Prusami Książęcymi przejął elektor brandenburski Jan Zygmunt Hohenzollern. Doprowadziło to do unii personalnej między Prusami Książęcymi (lennem Polski) a Brandenburgią (niezależnym państwem w Rzeszy Niemieckiej). W ten sposób powstało potężne państwo Brandenburgia-Prusy, które z czasem, wykorzystując osłabienie Rzeczypospolitej, uzyskało pełną suwerenność (Traktaty welawsko-bydgoskie w 1657 roku).
Konsekwencje: To właśnie to państwo, z czasem przekształcone w Królestwo Prus, stało się głównym motorem rozbiorów Polski w XVIII wieku.

Z perspektywy historycznej, Zygmunt Stary, przyjmując hołd, zyskał chwilowy spokój i formalne uznanie zwierzchności, ale jednocześnie stworzył zalążek przyszłego mocarstwa, które miało odegrać kluczową rolę w upadku Rzeczypospolitej. Krótkowzroczność polegała na tym, że król nie przewidział (lub nie docenił) zagrożenia wynikającego z połączenia Prus z Brandenburgią pod berłem jednej, ambitnej dynastii.

Ciekawostka: Obrona Zygmunta Starego

Warto jednak pamiętać, że decyzja Zygmunta Starego w 1525 roku miała swoje racjonalne uzasadnienie w ówczesnej sytuacji politycznej.

Konieczność pokoju: Polska potrzebowała pokoju na północy, aby móc skoncentrować siły na innych, palących frontach, zwłaszcza na wschodzie przeciwko rosnącej potędze Moskwy i na południu przeciwko Imperium Osmańskiemu.
Osiągnięcie celu: Hołd Pruski formalnie kończył wielowiekowe zmagania z Zakonem Krzyżackim. Zygmunt I Stary mógł uważać, że przekształcenie wrogiego państwa zakonnego w świeckie, lenno, rządzone przez jego siostrzeńca (Albrechta był synem Zofii Jagiellonki), było największym możliwym sukcesem dyplomatycznym w tamtym momencie.
Względy religijne: Albrecht, przyjmując luteranizm, zerwał z katolickim cesarzem i papiestwem, co osłabiało jego pozycję międzynarodową i czyniło go bardziej zależnym od Polski.

Mimo tych argumentów, ostateczne konsekwencje Traktatu Krakowskiego sprawiły, że w historiografii utrwalił się pogląd o politycznej krótkowzroczności króla, który dla doraźnych korzyści zrezygnował z szansy na trwałe i bezpieczne rozwiązanie kwestii pruskiej.

Jakie masz pytanie?