Co to była Operacja Dunaj?

Czechosłowacja interwencja 1968

interwencja Układu Warszawskiego stłumienie Praskiej Wiosny inwazja na Czechosłowację

Gość (37.30.*.*)

12 godzin temu

Odpowiedź:

Operacja „Dunaj” to kryptonim największej operacji wojskowej w historii Układu Warszawskiego, która rozpoczęła się w nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 roku i była interwencją zbrojną w Czechosłowacji. Jej celem było stłumienie tzw. Praskiej Wiosny, czyli procesu liberalizacji i demokratyzacji życia społecznego, który prowadził ówczesny I sekretarz Komunistycznej Partii Czechosłowacji (KPCz), Alexander Dubček.

Geneza: Praska Wiosna i niepokój w bloku wschodnim

Aby zrozumieć, dlaczego doszło do Operacji „Dunaj”, trzeba cofnąć się do początku 1968 roku. W styczniu Alexander Dubček objął stanowisko I sekretarza KPCz i rozpoczął reformy, które przeszły do historii jako Praska Wiosna. Chodziło o stworzenie „socjalizmu z ludzką twarzą” – złagodzenie cenzury, zwiększenie swobód obywatelskich i wprowadzenie pewnych elementów demokratycznych, co w bloku wschodnim było czymś niespotykanym i niezwykle niepokojącym dla Moskwy.

Reformy Czechosłowacji budziły ogromny sprzeciw przywódców innych państw Układu Warszawskiego, zwłaszcza Związku Sowieckiego, Polski (Władysław Gomułka) i NRD. Obawiano się, że czechosłowacki eksperyment może zagrozić stabilności całego bloku i doprowadzić do wystąpienia Czechosłowacji z Układu Warszawskiego.

Decyzja i siły inwazyjne

Mimo nacisków i ostrzeżeń ze strony Moskwy, reformy w Czechosłowacji postępowały. Ostateczna decyzja o interwencji zapadła w Moskwie 17 sierpnia 1968 roku.

W inwazji, której nadano kryptonim „Dunaj”, wzięły udział wojska pięciu państw Układu Warszawskiego:

Związku Sowieckiego (stanowiły główną siłę)
Polski
Węgier
Bułgarii
Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD).

Ciekawostka: Początkowo w operacji miały wziąć udział także wojska NRD, ale w ostatniej chwili, na prośbę czechosłowackich zwolenników interwencji, zostały wykluczone. Uznano, że skojarzenia z rokiem 1938 i zajęciem części Czechosłowacji przez III Rzeszę byłyby zbyt silne.

Łącznie w pierwszym rzucie inwazji użyto ponad ćwierć miliona żołnierzy, a w kolejnych dniach drugie tyle, co czyniło Operację „Dunaj” największą operacją wojskową Układu Warszawskiego.

Przebieg interwencji

Operacja rozpoczęła się tuż przed północą 20 sierpnia 1968 roku. Wojska Układu Warszawskiego przekroczyły granice Czechosłowacji, a polscy komandosi jako jedni z pierwszych przejęli kontrolę nad 14 przejściami granicznymi, otwierając drogę siłom inwazyjnym.

Interwencja spotkała się z biernym oporem społeczeństwa czechosłowackiego. Nie było walk z armią czechosłowacką, ale ludność cywilna masowo protestowała, blokowała drogi, zmieniała tablice z nazwami ulic i miejscowości, aby utrudnić orientację najeźdźcom, i apelowała do żołnierzy o wycofanie się.

Władze Czechosłowacji, w tym Alexander Dubček, zostały aresztowane i wywiezione do Moskwy.

Konsekwencje Operacji „Dunaj”

Operacja „Dunaj” osiągnęła swój cel militarny i polityczny, kładąc kres Praskiej Wiośnie.

Koniec reform: Alexander Dubček został zmuszony do wycofania się z reform. W kwietniu 1969 roku usunięto go z kierownictwa KPCz, a jego miejsce zajął Gustáv Husák.
„Normalizacja”: Rozpoczął się okres tzw. „normalizacji”, który charakteryzował się masowymi czystkami, represjami i powrotem do ścisłej kontroli partii komunistycznej nad życiem publicznym.
Doktryna Breżniewa: Interwencja w Czechosłowacji stała się podstawą dla tzw. „doktryny Breżniewa” (od nazwiska ówczesnego przywódcy ZSRR, Leonida Breżniewa). Zakładała ona, że jeśli siły w państwie socjalistycznym zagrożą ustrojowi socjalistycznemu, inne państwa socjalistyczne mają prawo interweniować w celu jego obrony. Była to jawna deklaracja ograniczonej suwerenności państw bloku wschodniego.
Protesty w bloku wschodnim: Inwazja wywołała oburzenie i protesty w wielu krajach, w tym w samym bloku sowieckim. Najbardziej dramatycznym z nich było samospalenie Ryszarda Siwca na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie we wrześniu 1968 roku, który w ten sposób protestował przeciwko interwencji.

Jakie masz pytanie?